:::
Vì đưa tin mà đấu tranh, vì đấu tranh mà đưa tin : Báo chí là cách để trình bày về sự phản kháng.

Giới thiệu về tác giả:Fadhilah Fitri Primandari

Fadhilah Fitri Primandari là nhà nghiên cứu dân chủ về《Tân ký sự》. Cô ấy và nhóm nghiên cứu của mình hiện đang thông qua《Tân ký sự》tiến hành nghiên cứu về tự do truyền thông Đông Nam Á . Các bài báo phân tích chính trị Indonesia của cô ấy có thể được tìm thấy trên các trang báo nổi tiếng bao gồm《 Tạp chí Nhân quyền Úc 》  (Australian Journal of Human Rights); 《Diễn đàn Đông Á》 (East Asia Forum) và 《 Mandala Mới》(New Mandala). Ngoài ra, cô ấy còn là trung tâm nghiên cứu về các khía cạnh giới tính của dân chủ hóa và củng cố dân chủ, chủ nghĩa thể chế nữ quyền và phương pháp luận nữ quyền.

Về《Tân ký sự》New Naratif 

《Tân ký sự》là tổ chức đấu tranh cho dân chủ, tự do thông tin và tự do ngôn luận ở Đông Nam Á. Mục đích của chúng tôi là làm cho người dân Đông Nam Á tự hào về khu vực, về nền văn hóa chung và lịch sử của họ. Chúng tôi cùng nhau đưa ra và phát triển tầm nhìn cho người dân Đông Nam Á bẳng cách xây dựng một cộng đồng người dân từ bốn phương tám hướng đến từ Đông Nam Á, nhằm đấu tranh cho nền dân chủ và tự do của họ.

Bộ phận đề xướng nghiên cứu về《Tân ký sự》trước mắt là đang tiến hành nghiên cứu một kế hoạch về tự do truyền thông ở Đông Nam Á. Chúng tôi xuất bản báo cáo nghiên cứu duy nhất đầu tiên của mình vào tháng 12 năm 2021 với tiêu đề “Triển vọng về Tự do và Độc lập của Truyền thông: từ tự thuật của Đông Nam Á” Tư liệu tham khảo: https://newnaratif.com/mediafreedom/


Các nhà báo độc lập ở Đông Nam Á phải đối mặt với muôn vàn thử thách, từ an toàn cá nhân đến kiểm duyệt ngôn từ, và những khó khăn tài chính trước những ràng buộc do chính tòa soạn đưa ra. (1)Từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2021, nhóm này đã thực hiện các cuộc phỏng vấn với 37 nhà báo độc lập và đại diện của các tổ chức tin tức từ 8 quốc gia Đông Nam Á (Campuchia, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam), kết quả cho thấy, những người được phỏng vấn đều nhận định rằng muốn viết được một bài báo hay thì phải trải qua tầng tầng lớp lớp những thách thức của môi trường. Trong bài viết này, tác giả nhận định rằng các nhà báo độc lập ở Đông Nam Á đang chống lại các diễn đàn để có thể đưa tin về tin tức của họ, đồng thời dùng báo chí để đấu tranh cho một lĩnh vực truyền thông tự do và toàn diện hơn.

Việc đầu tiên là các nhà báo đang làm việc tại nhà xuất bản phải được tách ra riêng. Hai bên không nhất thiết phải có chung quan điểm về những câu chuyện mà họ viết. Sự ảnh hưởng của ban biên tập trong toà soạn rất quan trọng, họ sẽ quyết định những tin tức nào có thể xuất bản được và những tin tức nào không thể xuất bản. 

Một nhà báo Malaysia chuyên viết về đề tài môi trường ở Malaysia và Indonesia cho biết có rất ít ban biên tâp có hứng thú về những đề tài về môi trường nên khi thấy những tin này, họ rất ít cho xuất hiện trên trang nhất. (2) Một nhà báo Indonesia cũng cho biết, thông thường vì sự đầu tư và những quyền lợi đến từ những nhân vật chính trị quan trọng nên khi biết được những tệ nạn mà dính líu đến những nhân vật này, thì những truyền thông báo chí "đã có chỗ đứng ổn định" ở Indonesia sẽ không dám vạch trần sai sót của họ. (3)

Các nhà xuất bản truyền thông quốc tế cũng có những cách khác nhau về việc sàng lọc những nội dung được xuất bản. Các phương tiện truyền thông quốc tế khi đưa tin tức về Đông Nam Á , họ thường đánh giá và sàng lọc những tin tức này với sự thiếu hiểu biết về các khu vực. Một nhà báo độc lập có kinh nghiệm trong việc đưa tin ở châu Á đã liệt kê những chỗ khó khăn trong việc đưa tin tức môi trường địa phương ra quốc tế:

“... Rất khó để chứng minh cho khán giả toàn cầu thấy rằng các vấn đề môi trường ở Đông Nam Á là rất quan trọng. Khi đó, tôi đưa ra một chủ đề liên quan đến Sulawesi và Mindanao, nhóm biên tập viên cho rằng tin tức này không quan trọng, bởi vì ... nó chỉ là mang tính chất khu vực .. thật khó để chứng minh đây là tin tức toàn cầu... vì nhóm biên tập viên hầu như không biết gì về Đông Nam Á, đặc biệt là các vùng sâu vùng xa của Đông Nam Á.”(4)

Ngoài ra, những nhận định về các vấn đề môi trường thường là không đen thì trắng, 

vì vậy mà đã gạt bỏ những đề tài mà mang tính chất phức tạp và nhạt nhẽo, chẳng hạn như các vấn đề liên quan đến kế sinh nhai của dân địa phương. (5) Tồi tệ hơn là một số tập san quốc tế còn định ra hạn ngạch xuất bản nhằm vào một số quốc gia cụ thể, trong khi đó nhóm biên tập viên không công nhận rằng những quốc gia này là “có tiếng tăm”.  (6) Việcnày không chỉ làm giảm mức độ bao phủ của các bài tin tức (các nhóm người ở sát biên giới lại càng ít), nó cũng làm cho việc phơi bày những chủ đề về Đông Nam Á càng thêm hời hợt, trọng tâm thường chỉ giới hạn vào các chính trị cấp cao và tăng trưởng kinh tế. Do đó, các tổ chức truyền thông cũng đã can dự vào vấn đề xâm phạm quyền tự do biên tập của những người làm truyền thông và quyền được hiểu biết của công chúng.

Tiếp đến, bởi vì viết những đề tài châm biếm sự thật lại vừa khó khăn lại nguy hiểm, những người được phòng vấn về nghiên cứu này đều cho rằng phong trào xã hội là một phần không thể tách rời trong công việc truyền thông của họ. Người đứng đầu một công ty truyền thông độc lập chuyên đưa tin về khu vực Đông Nam Á cho biết:

“...Nếu một tổ chức truyền thông không đấu tranh cho quyền tự do ngôn luận, thì cuối cùng tổ chức đó làm được những gì ? ... Cá cần nước để thở, các tổ chức truyền thông cần quyền tự do ngôn luận để hoạt động”.(7)

Một nhà báo độc lập ở Indonesia nói với chúng tôi rằng, mặc dù các hãng truyền thông trong nước hoặc địa phương trả rất ít tiền những bài viết của anh, nhưng nếu những đề tài đó liên quan đến nhân quyền, chẳng như quyền tự do ngôn luận hay quyền đất đai của thổ dân, anh vẫn chọn sẽ viết. (8)Đối với anh, những đề tài này được truyền bá trong nước để người dân đọc được là điều rất quan trọng. 

《Công dân Internet》(The Online Citizen) là một truyền thông báo chí độc lập bị chính phủ Singapore cấm vào tháng 9 năm 2021, những người được phỏng vấn từ truyền thông báo chí này cho biết, viết về chủ đề bất công và áp bức, là việc thách thức trong việc ngăn chặn truyền bá thông tin của các chính phủ độc tài, và bóp méo dư luận vì lợi ích cá nhân, vì vậy nó là một việc có ý nghĩa. (9)

Điều thứ ba, quan trọng là ai có thể viết các chủ đề này. Một nhà báo độc lập của Indonesia phàn nàn rằng, có một số nhóm biên tập quốc tế thích chọn các nhà báo nước ngoài (phương Tây) viết bài về đề tài Đông Nam Á, mà không phải các nhà báo trong nước (10). Không chỉ là nội dung nào được viết ra, mà người nào có thể đứng ra lên tiếng cũng rất quan trọng, những người trả lời cuộc khảo sát của chúng tôi đặt biệt nhấn mạnh rằng, điều quan trọng là nhà báo địa phương có thể lấy được những tin tức thuộc về người bản xứ, trong nước và câu chuyện về với bản thân để đưa tin. (11)

Đối với nhiều nhà báo độc lập ở Đông Nam Á, viết bài có thể là một hành động chính trị, vì những tin tức của họ đưa ra là những quan điểm bên lề, chưa từng được nghe, thách thức những câu chuyện bá quyền và mở rộng giới nghị luận nội bộ và xung quanh khu vực Đông Nam Á. Đồng thời họ cũng vượt qua khó khăn để trở thành một tiếng nói độc lập, đó cũng tượng trưng rằng, họ có thể can thiệp vào các vấn đề xảy ra ở quê hương của họ. 

Câu hỏi được đặt ra bởi những thách thức trên là làm thế nào để thúc đẩy môi trường truyền thông để đưa càng nhiều những tin tức quan trọng từ Đông Nam Á. Nếu muốn đấu tranh cho những chủ đề quan trọng, việc trước tiên phải có khả năng và cơ hội đầy đủ cho việc thảo luận những chủ đề này, mà để tạo ra những khả năng và cơ hội như vậy, chúng ta phải mở rộng tầm nhìn của mình. Ngoài việc thúc đẩy cải cách chính trị bao gồm tự do truyền thông, chúng ta cũng cần biết là giới tin tức coi trọng những câu chuyện về Đông Nam Á là khá quan trọng. Do đó, các tòa soạn và nhà tài trợ, dù là trong nước hay quốc tế, đều phải coi trọng giá trị của các bài tin tức hơn là lợi nhuận tiềm năng và tỷ lệ nhấp chuột, điều khá quan trọng là phải nhận thức được vai trò của truyền thông trong việc kích động và định hình các cuộc thảo luận của công chúng.                                   

Một người Malaysia được phỏng vấn đã nhìn lại những phát triển của giới truyền thông của Malaysia trong những thời kỳ gần đây, các bài viết điều tra về tham nhũng ngày càng nhiều, mà lại được khảo sát và báo cáo dựa trên dữ liệu nên thúc đầy số lượng người đăng ký tăng cao.(12)

Tuy nhiên, việc chờ đợi các nhà truyền thông điều chỉnh cách họ sắp xếp các dự án đề tài hoặc tin tức thời sự là điều mơ tưởng. Có một thực tế là nhiều hãng tin tức phải dựa vào lợi nhuận mới hoạt động được, chúng ta khó có thể mà mong đợi các tòa soạn truyền thông thay đổi hoàn toàn mô hình kinh doanh của họ. Các cơ quan báo chí hoặc các nhà tài trợ có xu hướng phản hồi những nhu cầu tiềm ẩn của độc giả, khi đại công chúng nhận thức được những sự cần thiết (và nhu cầu) về những tin tức này, đó cũng là 

khuyến khích càng nhiều phương tiện truyền thông và các nhà tài trợ chấp nhận mà đăng tải những câu chuyện quan trọng về Đông Nam Á. Cuộc chiến đấu tranh cho những tin tức này không chỉ là sự nổ lực của các nhà báo, mà còn thuộc về tất cả mọi người.                                 

 


[1] Burrett and Kingston, Press Freedom in Contemporary Asia; Reporters Without Borders, ‘2021 World Press Freedom Index’; Primandari, Hassan, and Melasandy, Envisioning Media Freedom and Independence: Narratives from Southeast Asia.

[2] Ngày 27 tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung thảo luận 

[3] Ngày 13tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung thảo luận

[4] Ngày 28 tháng 7 năm 2021 phỏng vấn cá nhân

[5]Ngày 7tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung thảo luận

[6]Ngày 27 tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung thảo luận và Ngày 9 tháng 9 năm 2021 Phỏng vấn cá nhân

[7]Ngày 28 tháng 9 năm 2021 phỏng vấn cá nhân

[8] Ngày 6tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung thảo luận

[9] Ngày 3 tháng 8 năm 2021 Phỏng vấn cá nhân

[10] Ngày 13 tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung phỏng vấn

[11] Như trên

[12]Ngày 27 tháng 7 năm 2021 nhóm tập trung thảo luận

 

Tài liệu tham khảo

Burrett, Tina, and Jeff Kingston, eds. Press Freedom in Contemporary Asia. London New York, NY: Routledge, an imprint of the Taylor & Francis Group, 2020.

Primandari, Fadhilah F., Samira Hassan, and Sahnaz Melasandy. Envisioning Media Freedom and Independence: Narratives from Southeast Asia. Media Freedom in Southeast Asia Series. New Naratif, forthcoming.

Reporters Without Borders. ‘2021 World Press Freedom Index’, 2021. https://rsf.org/en/ranking.

ảnh 1 : người vẽ đồ thị Amita Sevellaraja

ảnh 1 : người vẽ đồ thị Amita Sevellaraja

ảnh 2 : người vẽ đồ thị Marvinne de Guzman

ảnh 2 : người vẽ đồ thị Marvinne de Guzman