• សិទ្ធិមនុស្ស - កំរិតខ្ពស់
    FIHRM-ASIA PACIFIC
    លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅអាស៊ីតាមរយៈសកម្មភាពរបស់សារមន្ទីរ។
    ចូលរួមជាសមាជិក submit
  • សិទ្ធិមនុស្ស - មេរី
    FIHRM-ASIA PACIFIC
    លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅអាស៊ីតាមរយៈសកម្មភាពរបស់សារមន្ទីរ។
    ចូលរួមជាសមាជិក submit
  • សិទ្ធិមនុស្ស - Taiwan
    FIHRM-ASIA PACIFIC
    លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅអាស៊ីតាមរយៈសកម្មភាពរបស់សារមន្ទីរ។
    ចូលរួមជាសមាជិក submit
  • សិទ្ធិមនុស្ស - ការតាំងពិពណ៌
    FIHRM-ASIA PACIFIC
    លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅអាស៊ីតាមរយៈសកម្មភាពរបស់សារមន្ទីរ។
    ចូលរួមជាសមាជិក submit
  • សិទ្ធិមនុស្ស - កំរិតខ្ពស់
លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅអាស៊ីតាមរយៈសកម្មភាពរបស់សារមន្ទីរ។
:::

FIHRM-ASIA PACIFIC ព្រឹត្តិការណ៍ព័ត៌មាន

ព័ត៌មានថ្មីៗ
2022-05-23

ថេត  អ៊ូ  មឹង(ផលិតករភាពយន្ត អ្នកថតរូប) ថេតអ៊ូ មឹង(Thet Oo Maung ក៏មានឈ្មោះថាស្តេហ្វិន មីនឹសStephen Minus)គឺជាមនុស្សម្នាក់​​ដែលពោរពេញដោយភាពរីករាយនិងមនុស្សធម៌ គាត់រៀនគូរគំនូរ និងថតរូប ដោយខ្លួនឯងរហូតក្លាយជាវិចិត្រករ អ្នកថតរូប និងអ្នកថតវីដេអូ។ គាត់ប្រើជំនាញថតរូបរបស់គាត់ ដើម្បីបញ្ចេញសំឡេងរបស់អ្នកដែលត្រូវគេបង្កាច់បង្ខូច ឬដែលត្រូវគេបំភ្លេច ឬបំបិទមាត់។ ស្នាដៃរបស់គាត់ទាក់ទងនឹងប្រធានបទដូចជា ការដោះស្រាយរឿងសង្គ្រាមស៊ីវិល  គ្រាប់មីន ជនពិការ ការអប់រំកុមារ ការថែទាំសុខភាពរបស់កុមារ ការពង្រឹងអំណាចដល់ស្ត្រី សមភាពឌីជីថល ការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ការឡោមព័ទ្ធដីធ្លី និងការបំផ្លាញបរិស្ថាន។ លោកគ្រោងនឹងផ្សព្វផ្សាយ "វេទិកាភាពយន្តមួយជំហាន" ដែលជាមហោស្រពភាពយន្តសិទ្ធិមនុស្សក្រៅផ្លូវការដំបូងគេនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ វេទិកាភាពយន្តមួយជំហាន វេទិកាភាពយន្តមួយជំហាន មានគោលបំណងគឺដើម្បីលើកកម្ពស់ការថែទាំមនុស្សធម៌នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាតាមរយៈខ្សែភាពយន្ត។សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ត្រូវបញ្ចេញ​សំឡេង​ដើម្បី​យុត្តិធម៌  វេទិកាភាពយន្តមួយជំហានវាជាវាលដែលលាតត្រដាងគុណវិបត្តិ។ តាមរយៈការបញ្ចាំងភាពយន្ត ពួកយើងលើកកម្ពស់សិទ្ធសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ សន្តិភាព និងភាពសុខដុមរមនា និងចែករំលែកចំណេះដឹងអំពីសិទ្ធិមនុស្ស យុត្តិធម៌ និងគោលលទ្ធិសកម្មភាពសង្គម។ នៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2021 របបយោធាបានបំពានអំណាច និងបានកាន់អំណាចពីរដ្ឋាភិបាល NLD ដែលទើបជាប់ឆ្នោត។ ពេលនោះមានប្រជាពលរដ្ឋ​ជា​ច្រើន​បាន​ដើរ​តាម​ដង​ផ្លូវ​ដើម្បីធ្វើបាតុកម្មសាធារណៈប្រឆាំងរដ្ឋប្រហារយោធា។​ ក្នុង​ដំណើរ​ការ​បង្ក្រាប​បាតុកម្ម​អហិង្សា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ពួកយោធា​បាន​សម្លាប់​យុវជនជាច្រើននាក់ ស្ត្រី និងកុមារក៏មិនអាចរួចជីវិតដែរ។ ដោយសារបញ្ហានេះ វេទិកាភាពយន្តមួយជំហាននឹងបន្តលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធសេរីភាព និងយុត្តិធម៌។ ហើយពួកយើងតវ៉ាតាមរយៈកម្លាំងនៃខ្សែភាពយន្ត។ ប្រទេសភូមា (ឈ្មោះចាស់ជាភាសាអង់គ្លេស Burma ក្រោយមកបានប្តូរទៅជាMyanmar) នៅឆ្នាំ១៩៦១ លោកយូនូនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ទីមួយ​របស់​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​បន្ទាប់ពី​ការ​ផ្តាច់ខ្លួន​ចេញពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​ប្រកាស​ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​ជា​ប្រទេស​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​។ នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែសីហាឆ្នាំ ១៩៦១ សភាបានអនុម័តពន្លឿនច្បាប់​សាសនា​ជាតិដែល​ជម្រុញ​ដោយ​លោក​យូនូផ្ទាល់។ ទង្វើនេះបានកំណត់ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ ហើយក៏ជាការសន្យាមួយនៅក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតរបស់លោកយូនូផងដែរ។ បន្ទាប់ពីមីយ៉ាន់ម៉ាទទួលបានឯករាជ្យ ក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនបានបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋដែលទើបបង្កើតថ្មី។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយ ក្នុង​ចំណោម​ក្រុមបះបោរប្រឆាំងល្បី​ឈ្មោះ​គឺ​ក្រុម​ជនជាតិការិនដែល​ភាគ​ច្រើន​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត។ក្រុម​មួយ​ទៀត​គឺ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ភូមា រដ្ឋាភិបាល​ចាត់​ទុក​ពួក​គេ​ថា​ជា​មនុស្ស​ព្រៃផ្សៃដែលមិនជឿ ឬ​អ្នក​ប្រឆាំង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ ពីព្រោះជនជាតិកាឈីនភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក  នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦១ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​ឱ្យប្រើ​សាសនា​រដ្ឋ​មក កងទ័ពឯករាជ្យកាឈីន (ហៅកាត់ថាK.I.A) ក៏បានលើកទង់ជាតិបះបោរឡើង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គោលនយោបាយសំខាន់មួយរបស់រដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ា គឺគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាតែមួយគត់ ហើយនិងបង្រួបបង្រួមចិត្ត​គំនិត​របស់​ប្រជាជនឱ្យមានជំនឿរួមតែមួយតាមរយៈព្រះពុទ្ធសាសនា។ ម៉្យាងវិញទៀតនៅក្នុងប្រទេស រដ្ឋាភិបាលក៏បានលើកតម្កើងទង់សាសនារបស់រដ្ឋ ហើយភាគច្រើនគឺដើម្បីបង្ក្រាបលើជនជាតិភាគតិចសាសនាតូចៗផ្សេងទៀត ដូចជាគ្រីស្ទាន ហិណ្ឌូ និងមូស្លីមជាដើម។ លើកជាឧទាហរណ៍ មានសាសនារួមគ្នាផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាអស់​​រយៈពេលរាប់គាំទ្រគោលនយោបាយសាសនារបស់រដ្ឋាភិបាល តាមរបៀបរបស់ខ្លួន។ពេលខ្លះ រដ្ឋាភិបាលមាន​ចេតនាបំផ្លាញកេរដំណែលទាំងនេះ។អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជា​ច្រើន​ហៅ​សកម្មភាពនេះ​ថា «ភូមានីយកម្ម »។ សារមន្ទីររបស់មីយ៉ាន់ម៉ាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលទាំងស្រុង។សារមន្ទីរមិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងការអភិរក្ស​​​​ ឬបង្ហាញសាវត្ថុបុរាណសាសនាដែលចាំបាច់ផ្សេងទៀតហើយម្នាក់ៗគាំទ្រគោលនយោបាយសាសនារបស់រដ្ឋាភិបាល តាមរបៀបរបស់ខ្លួន។ ពហុជាតិសាសន៍នៅមីយ៉ាន់ម៉ា   មីយ៉ាន់ម៉ា​ជា​ប្រទេស​ចម្រុះ​ជាតិ​សាសន៍  មានចំនួន១៣៥ ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗគ្នា ដែលរដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ាទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ ក្រុមជនជាតិទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា"ក្រុមជនជាតិសំខាន់"ប្រាំបីធំៗដែលបែងចែកតាមលំដាប់មានជាជនជាតិ ភូមា ចិន កាឈីន ​​ការិនកាយ៉ា មន និងសាន។ "ក្រុមជាតិសំខាន់ៗ"ត្រូវបានបែងចែកជាចម្បងតាមតំបន់មិនមែនទៅតាមភាសាឬសម្ព័ន្ធភាពជនជាតិឡើយ។ ក្រៅពីនេះមានក្រុមជនជាតិជាច្រើនដែលមិនទាន់បានទទួលស្គាល់ ភាគច្រើនគឺជនជាតិចិន-ភូមានិងផាន់ថៃ (3% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប) ជនជាតិឥណ្ឌា-ភូមា (2% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប) ជនជាតិអង់គ្លេស-ភូមា និងប្រជាជន គួរខា​ ​ (Gurkha) ។ចំនួនប្រជាជននៃពីរជនជាតិចុងក្រោយមិនមានទិន្នន័យផ្លូវការទេ។ទោះបីជាការប៉ាន់ប្រមាណក្រៅផ្លូវការក៏ដោយ  នៅក្នុងទឹកដីមីយ៉ាន់ម៉ា មានជនជាតិអង់គ្លេស-ភូមាប្រហែល ៥២,០០០ នាក់និងនៅក្រៅទឹកដីប្រហែល ១៦០ម៉ឺននាក់។ក្រុមជនជាតិដែលមិនត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ាទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការក្នុងបញ្ជីក្រុមជនជាតិចំនួន១៣៥ក្រុមគឺមាន៖ ·        អង់គ្លេស-ភូមា ·         អង់គ្លេស-ភូមា ·          ចិន-ភូមា ·          ផាន់ថៃ ·          ឥណ្ឌា-ភូមា ·          តុងតា ·          រ៉ូហ៊ីងយ៉ា ·          គួរខា-ភូមា/នេប៉ាល់-ភូមា មីយ៉ាន់ម៉ាជាប្រទេសដែលមានពហុជាតិសាសន៍ជាមួយនឹងវប្បធម៌និងបេតិកភណ្ឌសាសនាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃសាវត្ថុបុរាណប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌប្រពៃណី  មិនថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមជនជាតិ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការឬមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់នោះទេ គឺសុទ្ធតែមិនមានឃើញនៅក្នុងសារមន្ទីរធំៗនោះឡើយ។ភស្តុតាងរឹងមាំខ្លះអំពីការរួមរស់នៃសាសនានិងកេរដំណែលវប្បធម៌រហូតដល់ត្រូវបានទទួលរងការបំផ្លាញដោយចេតនា ឬលាក់កំបាំង មានផ្ទាំងណែនាំសាវត្ថុបុរាណខ្លះនៃសាសនាផ្សេងៗត្រូវបានយល់ខុស ទៅជាកន្លែង​តាំង​ពិព័រណ៍​នៃអរិយធម៌ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា។ប្រាសាទបាកានណានផាយ៉ារ ​(Nan Phayar) គឺជាកេរដំណែលវប្បធម៌ដែលទទួលបានការស្រឡាញ់ពេញនិយម។វិមានថ្មភក់បុរាណនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងសតវត្សទី១១ ដើម្បីជា​ទីសក្ការៈ​បូជា​សាសនា​ហិណ្ឌូ ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះព្រហ្ម។ រូបសំណាកអាទិទេពក្បាលបីដែលឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់  ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលនិងអ្នកដឹកនាំសាសនានៅតែហៅប្រាសាទនេះថាជាប្រាសាទ​ព្រះពុទ្ធសាសនា  និងមានចេតនាបំផ្លាញសាវត្ថុបុរាណប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួន ​ ដើម្បីបិទបាំងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតនៃជំនឿរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា។

2022-05-23

សារមន្ទីរដែលស្ថិតនៅក្រោមឱវាទក្រសួងវប្បធម៌អាចបែងចែកជាសារមន្ទីរជាតិ សារមន្ទីរបុរាណវិទ្យា ក៏ដូចជាសារមន្ទីរជនជាតិវិទ្យាផងដែរ និងប្រភេទសារមន្ទីរអនុស្សាវរីយ៍ក្នុងតំបន់ និងសារមន្ទីរវប្បធម៌ ។ សារមន្ទីរសាសនា សារមន្ទីរឯកជននិងសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្ររមួយចំនួនដែលភ្ជាប់ទៅនឹងស្ថាប័នផ្សេងទៀត កំពុងដំណើរការធ្វើការដើម្បីរក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មីយ៉ាន់ម៉ា។ សព្វថ្ងៃនេះ នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា សារមន្ទីរប្រភេទផ្សេងទៀតជាធម្មតាត្រូវបានដាក់នៅក្រោមឱវាទក្រសួងនៃរដ្ឋាភិបាលឬគ្រប់គ្រងដោយវិស័យឯកជន។គោលដៅគោលនយោបាយវប្បធម៌របស់មីយ៉ាន់ម៉ាគឺ តាមរយៈការអភិរក្សការពារទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណជាតិ លើកតម្កើងកិត្យានុភាពជាតិ និងសុច្ចរិតភាព។ តាម​គោល​នយោបាយ​វប្បធម៌ បេសកកម្ម​របស់​ក្រសួង​វប្បធម៌គឺ«លើក​ស្ទួយ​ប្រទេស​ដោយ​វប្បធម៌»។ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាសម្បូរទៅដោយទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌រូបីនិងអរូបីចម្រុះ។បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះត្រូវបានរក្សាទុកជាចម្បងដោយសារមន្ទីជាតិមីយ៉ាន់ម៉ា (នៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន) និងសារមន្ទីរបុរាណវិទ្យាបាកាន រួមទាំងសារមន្ទីវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀត និងសារមន្ទីរបុរាណវត្ថុនៅក្រោមក្រសួងវប្បធម៌។បូករួមទាំងសារមន្ទីរវប្បធម៌កម្រិតតំបន់ផ្សេងទៀត និងសារមន្ទីរបុរាណវិទ្យា ក្រោមឱវាទក្រសួងវប្បធម៌។ ចាប់តាំងពីវិមានបុរាណដំបូងបំផុតនិងព្រះពន្លាគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា រហូតដល់សារមន្ទីរធំៗដែលបានបង្កើតឡើងមុនឯករាជ្យ ដូចជាសារមន្ទីរបុរាណវិទ្យាបាកាន ការអភិវឌ្ឍន៍ថ្មីៗនៃសារមន្ទីរមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានពិពណ៌នាខាងក្រោម។ បួន​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពី​មីយ៉ាន់ម៉ា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ភាព​ឡើង​វិញ  ក្រសួងវប្បធម៌ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥២ ហើយសារមន្ទីរជាតិដំបូងគេ (នៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន) និងសារមន្ទីផ្សេងៗជាច្រើនទៀតក៏បានបង្កើតឡើងដែរ។

2022-05-23

ណែនាំអ្នកនិពន្ធ៖ផាត់ផន (អ័រ) ភូថង ផាត់ផន (អ័រ) ភូថង ធ្វើការនៅក្នុងសារមន្ទីរសន្តិភាព និងបណ្ណសារ ហើយប្រឡូកខ្លួនចូលក្នុងការអប់រំសន្តិភាព។ ថ្មីៗនេះនាងបានធ្វើការសិក្សាអំពីលទ្ធភាពលើការបង្កើតតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃជាប្រធានបទ ក្នុងការកំណត់គោលដៅនៃសារមន្ទីរសន្តិភាព។នាងក៏ជាសហស្ថាបនិកនៃគម្រោងសារមន្ទីរក្នុងព្រិតិការណ៍ សម្លាប់រង្គាលថ្ងៃទី 6 ខែតុលា ឆ្នាំ 1976 និងគម្រោងសារមន្ទីរភាគខាងត្បូង និងបណ្ណសារ   ប្តេជ្ញាប្រើប្រាស់សារៈមន្ទីរ និងបណ្ណសារជាឧបករណ៍     ដើម្បីបំប្លែងជម្លោះ និងកសាងសន្តិភាព។តាំងពីឆ្នាំ 2011អ័របានធ្វើការនៅក្នុងសារមន្ទីរ និងបណ្ណសារដែលលើកកម្ពស់សន្តិភាព និងយុត្តិធម៌ តាមរយៈមូលនិធិ ផ្តល់ជំនួយដល់កម្មវិធីបញ្ញាសាស្រ្តសាធារណៈអាស៊ីនៃប្រទេសជប៉ុន    ដំណើរការ "ឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព និងការផ្សះផ្សា៖ ករណីសិក្សានៃសារមន្ទីរសន្តិភាពនៅប្រទេសជប៉ុន និងហ្វីលីពីន" ។ អំពីគម្រោងសារមន្ទីរថ្ងៃទី ៦ ខែតុលា អំពីគម្រោងសារមន្ទីរថ្ងៃទី ៦ ខែតុលាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ 2019 ដោយក្រុមមួយមានសមាជិកបួននាក់    សមាជិករួមមាន  អ្នករៀបរៀងអត្ថបទមកពីគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយរីកចម្រើនមួយនាក់    អ្នកថតនិងជានាយកភាពយន្តម្នាក់ ស្ថាបត្យករម្នាក់ និងអ្នកស្រាវជ្រាវម្នាក់។  គម្រោងសារមន្ទីរមានគោលបំណងបង្កើតលំហនយោបាយសង្គម ដើម្បីធ្វើឱ្យមនុស្សមកពីមជ្ឈដ្ឋានផ្សេងៗគ្នាអាចទំនាក់ទំនង និងពិភាក្សាអំពីអំពើហិង្សានយោបាយក្នុងអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងប្រទេសថៃ។គម្រោងនេះរំពឹងថានឹងផ្លាស់ ប្តូរព័ត៌មាន និងភស្តុតាងជាមួយទស្សនិកជន និងសង្គមថៃ   តាមរយៈការតាំងពិពណ៌ កិច្ច ប្រជុំស្រាវជ្រាវនិងពិគ្រោះ និងសិក្ខាសាលា នាំមកនូវសំណួរ ការរិះគន់ និងចុងក្រោយ ដែលប្រឈមមុខនឹងវប្បធម៌និទណ្ឌភាព។ ប្រទេសថៃគឺជាប្រទេសមួយដែលពោរពេញទៅដោយពាក្យចចាមអារ៉ាម   ការពិតគឺពិបាកនឹងក្ដោបក្ដាប់ណាស់ ហើយពាក្យចចាមអារ៉ាមច្រើនតែស្រដៀងនឹងការពិត ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សពិបាកនឹងស្រមៃថាតើមានអ្វីកើតឡើង។ នៅពេលដែលខ្ញុំមានឱកាសចូលរួមក្នុងគម្រោង សារមន្ទីរមួយក្នុងគោលបំណងទំនាក់ទំនងអំពើហឹង្សានយោបាយពីអតីតកាល  ខ្ញុំបានគិតថាតើតាមរយៈការតាំងពិព័រណ៍អាចនឹងបង្ហាញការពិតដោយរបៀបណា     សន្ទនាជាមួយសាធារណៈជនរបៀបណាដើម្បីឱ្យពួកគេមានការងឿងឆ្ងល់     រិះគន់ ហើយនិងទីបំផុតរកឃើញនូវអ្វីដែលបានកើតឡើង។ នៅថ្ងៃទី ៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៦ រដ្ឋាភិបាលថៃបានសម្លាប់និស្សិត និងជនស៊ីវិលជាច្រើន​នាក់នៅសកលវិទ្យាល័យធម្មសាទ (Thammasat University )ដែលបានតវ៉ាដោយសន្តិវិធីចំពោះការវិលត្រឡប់របស់អតីតមេដឹកនាំផ្តាច់ការ។យោងតាមតួលេខផ្លូវការ មានមនុស្សចំនួន ៤៦ នាក់បានស្លាប់ និង ១៦៧ នាក់បានរងរបួស ហើយសិស្សជាង ៣,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ ខ្លួន។បន្ទាប់មក ច្បាប់លើកលែងទោសត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ ១៩៧៨ ហើយអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ត្រូវបានដោះលែង ជាពិសេសជនល្មើស៖ ប៉ូលីស មន្ត្រីល្បាតព្រំដែន ទាហានប៉ារ៉ា និងក្រុមស្តាំនិយម។នៅខែកក្កដាឆ្នាំ ២០១៩  ៤៣ ឆ្នាំក្រោយបន្ទាប់ពី ការសម្លាប់រង្គាល។យើងបានបើកដំណើរការគម្រោងសារមន្ទីរនៃព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី៦ខែតុលា  ប្រឈមនឹងវប្បធម៌និទណ្ឌភាពប្រភេទនេះ(culture of impunity)ដោយប្រើ​វត្ថុ​ទាក់ទង​នឹង​អំពើ​ហិង្សា​នយោបាយ​ពី​អតីតកាល និង​បច្ចុប្បន្នកាល  បង្កើត​ជាកន្លែង​សិក្សា​នយោបាយសង្គម។តាមរយៈការទំនាក់ទំនង មិនថាតាមរយៈការតាំងពិព័រណ៍  សិក្ខាសាលា ភាពយន្ត ឬទម្រង់ផ្សេងទៀតនោះទេ ការប្រឈមមុខនឹងភាពអយុត្តិធម៌ និងវប្បធម៌និទណ្ឌភាពដែលចាក់ឫសចាក់គល់នៅក្នុងប្រទេសថៃ បានលើកទឹកចិត្តសាធារណៈជនឱ្យមាន​ចម្ងល់ បញ្ចេញមតិ និងរិះគន់។ នេះគឺជាគោលដៅដែលគម្រោងសារមន្ទីររបស់យើងចង់បាន។ ខ្ញុំត្រូវចំណាយពេលពេញម្ភៃឆ្នាំជាង ទើបយល់ច្បាស់ពីមូលហេតុដែលយើងមិនអាចពិភាក្សា ឬស៊ើបអង្កេតព្រឹត្តិការណ៍នេះឱ្យស៊ីជម្រៅបាន។ ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​យោធា​ជា​យូរ​មក​ហើយដែល​ផ្តល់អាទិភាពកំពូលរបស់រដ្ឋាភិបាលយោធាគឺសន្តិសុខជាតិ។តាមរយៈវប្បធម៌និទណ្ឌភាព គួបផ្សំនឹងការប្រព្រឹត្តមិនត្រឹមត្រូវដោយស្ថាប័ន​រដ្ឋបាលតុលាការ  រដ្ឋាភិបាលថៃគ្រប់គ្រងការចងចាំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន។អំពើហិង្សានយោបាយកាលពីអតីតកាលក្លាយជាបញ្ហាប្រតិកម្មរហ័សឬជាបម្រាម អ្នក​ខ្លះ​ទៀតគិត​ថា​មានតែបំភ្លេចចោល​អតីតកាលទេ  ទើបអាចឈាន​ទៅ​មុខ​បាន​​។ទាំងនេះគឺជាបញ្ហាប្រឈមរបស់ពួកយើង ក្នុងការរំឭក និងទំនាក់ទំនងកាលពីអតីតកាល។ ហើយម៉្យាងទៀត នៅពេលរដ្ឋប្រហារថ្មីៗបំផុតក្នុងឆ្នាំ ២០១៤បានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈរបស់ប្រជាជនថៃភាគច្រើនទៅលើវិស័យយោធា។ ប្រជាជនថៃ ជាពិសេសក្មេងជំនាន់ក្រោយ ចាប់ផ្តើមជជែកគ្នាមានការងឿងឆ្ងល់ពីអំពើហឹង្សានយោបាយកន្លងមក និងការទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាល។ក្នុងចំណោមប្រធានបទនៃការពិភាក្សាជាសាធារណៈនោះគឺមានរួមទាំងការសម្លាប់រង្គាលថ្ងៃទី៦ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៧៦ ផងដែរ។ ការតាំងពិព័រណ៍លើកទី១របស់យើង "Prajak / Payan" ("សាក្សីផ្ទាល់ភ្នែក") ត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញចាប់ពីថ្ងៃទី ៥ដល់៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩។ វត្ថុតាំងពិព័រណ៍មានចំនួនតែបីប៉ុណ្ណោះ៖ ខោខូវប៊យមួយដែលស្រាតចេញពីសាកសពនិស្សិតប្រុស និស្សិត​ម្នាក់នេះត្រូវ​បាន​គេ​បាញ់​សម្លាប់កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៦ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៧៦ មេក្រូមួយដែលមានរន្ធគ្រាប់កាំភ្លើង ហើយនិងទ្វារពណ៌ក្រហមមួយ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៦ ទ្វារនេះត្រូវបានព្យួរកសាកសពចំនួនពីរនាក់ ។ យើងបង្ហាញវត្ថុទាំងនេះ ដោយគ្រាន់តែបន្ថែមការពិពណ៌នាសង្ខេបប៉ុណ្ណោះ ព្រោះវត្ថុទាំងនេះជាវត្ថុពិត និងជាសាក្សីនៃអំពើហិង្សា។នៅពេលអ្នកចូលទៅក្នុងពិព័រណ៍ភ្លាមវត្ថុទាំងបីនេះនឹងសន្ទនាដោយផ្ទាល់ជាមួយទស្សនិកជន វាបង្ហាញការពិត ហើយការពិតនឹងយល់ដោយខ្លួនឯង។ខ្ញុំនៅតែចងចាំបានថាពេលដែលខ្ញុំនៅក្នុងកន្លែងពិព័រណ៍ គន់មើលមនុស្សម្នាដើរទៅមកក្នុងតំបន់តាំងពិព័រណ៍ ខ្ញុំគិតក្នុងចិត្តថា "ហេតុអ្វីបានជាមានមនុស្ស មើលវត្ថុទាំងបីនេះច្រើនម្លេះ  គឺមកពីពួកគេមិនធ្លាប់បានឃើញវាពីមុនមកឬ? គឺមកពីពួកគេចង់ដឹងការពិតមែនទេ? តើមកពីពួកគេចង់បញ្ជាក់ថា ព្រឹត្តិការណ៍ ៦ តុលា ១៩៧៦ បានកើតឡើងមែនឬអត់? ឬមួយក៏ដោយសារពួកគេចង់ជួបពួកយើង និងអ្នកដទៃដែលមានគំនិត និងបញ្ហាដូចពួកគេដែរហ្ន៎?" ការតាំងពិព័រណ៍លើកទី២របស់យើង "Kwean" ("ការព្យួរ") ត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញចាប់ពីថ្ងៃទី១ ដល់ថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០ លើកនេះ ពួកយើងបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា AR ដើម្បីទំនាក់ទំនងជាមួយទស្សនិកជន។ យើងផ្តោតសំខាន់លើព្រឹក ថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៦ កាលនោះមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ប្រាំនាក់ត្រូវបានព្យួរកនៅលើដើមឈើនៅសំណាមលួង(Sanam Luan)គឺនៅលើដើមឈើជុំវិញទីលានពិធីព្រះរាជនោះឯង។ ពិព័រណ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​នឹងកន្លែង​ដែលសម្លាប់​រង្គាល​ ហើយសូមអរគុណចំពោះបច្ចេកវិទ្យាAR  ដោយផ្អែកលើរូបថតដែលបានថតពីឧបទ្ទវហេតុ ធ្វើឱ្យអ្នកទស្សនាអាចមើលឃើញសាកសពដែលត្រូវបានព្យួរកឬ​ត្រូវ​គេ​បាញ់​។ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលថៃចង់ឱ្យប្រជាជនរបស់ខ្លួនបំភ្លេចនូវអ្វីដែលពួកគេបានធ្វើ និងមិនមានការទទួលខុសត្រូវចំពោះការសម្លាប់នោះ    មធ្យោបាយងាយស្រួលមួយក្នុងការប្រឈមមុខជាមួយពួកគេគឺការប្រើភស្តុតាងនៃព្រឹត្តិការណ៍និងវត្ថុ  បង្កើតឡើងវិញដើម្បីឱ្យសាធារណៈជនបានឃើញនូវអ្វីដែលពួកគេបានធ្វើ។ការតាំងពិព័រណ៌របស់យើងគឺធ្វើនៅលើទីតាំងនៃកន្លែងដែលសម្លាប់រង្គាល ចង្អុលដោយផ្ទាល់ទៅជនល្មើស អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះ ទំហំនៃអំពើហិង្សា និងទីតាំងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មជាតិដែលបានកើតឡើង។ ទស្សនិកជនដែលមកមើល​ការ​តាំង​ពិព័រណ៍​នេះគឺ​ជា​សាក្សី​ចំពោះ​អំពើ​ហិង្សា​ពី​អតីតកាល។ ខ្ញុំបានសង្កេតឃើញទស្សនិកជន ជាពិសេសក្មេងជំទង់ ពួកគេបានដឹងយ៉ាងច្បាស់អំពីការសម្លាប់រង្គាលថ្ងៃទី ៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៦ ហើយចំណេះដឹងរបស់ពួកគេបានមកពីបណ្ណសារអនឡាញ "កំណត់ត្រាថ្ងៃទី៦ខែតុលា" អ៊ិនធឺណិត និងការបោះពុម្ពផ្សាយ។ ពួកគេមកមើលពិព័រណ៍នេះ ដើម្បីស្វែងយល់ឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ និងផ្លាស់ប្ដូរយោបល់ជាមួយបុគ្គលិក និងអ្នកទស្សនាផ្សេងទៀត។ ខ្ញុំក៏បានសង្កេតឃើញដែរថា  ទោះបីជាប្រជាជនស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងការចងចាំនិងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិរបស់ប្រជាជនក៏ដោយ បរិបទនយោបាយសង្គមរបស់ប្រទេសថៃក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ ប៉ុន្តែ​បរិបទនយោបាយសង្គមបច្ចុប្បន្នក៏ជំរុញប្រជាជនឱ្យស្វែងរកការពិតផងដែរ។ តាមរយៈជ្រុងមួយនេះខ្ញុំបានឃើញថា សារមន្ទីរអាចលើកកម្ពស់ការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌សន្តិភាព ដើម្បីការបង្ការអំពើ​ឃោរឃៅ​កើតឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​នាពេលអនាគត។ គម្រោងសារមន្ទីរព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី៦ ខែតុលា នៅតែកំពុងបន្តដំណើរការ ហើយមុនពេលសារមន្ទីរបង្កើតឡើងជារូបរាង ពួកយើងនៅមានផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយដែលត្រូវដើរទៅមុខ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការនៃគម្រោង​នេះ​ វានៅតែ​អាច​ដើរ​តួនាទី​ស្រដៀង​គ្នា​ជា​មួយនឹងសារមន្ទីរ​ ដូចជាការប្រមូលវត្ថុជាច្រើនទៀត ការរៀបចំការតាំងពិព័រណ៍ សិក្ខាសាលា កិច្ចប្រជុំស្រាវជ្រាវនិងពិគ្រោះជាដើម។ខ្ញុំជឿថា ពួកយើងក៏នឹងបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់ដែរនូវ (១) ការសួរសំណួរ៖ តើយើងដឹងអ្វីខ្លះ និងអ្វីដែលយើងមិនដឹង ឯកសារ ភស្តុតាង និងព័ត៌មាននៅឯណា តើនរណាខ្លះជាអ្នកពាក់ព័ន្ធក្នុងហេតុការណ៍នេះ ហើយអ្នកណាជាអ្នកទាក់ទងគ្នាខាងផលប្រយោជន៍? ។(២) ប្រមូលព័ត៌មានពីក្រុមផ្សេងៗទីបន្ទាល់ ការចងចាំ និងឯកសារ៖ ជនល្មើស ជនរងគ្រោះ អ្នកឈរមើល និងអ្នកដទៃ (៣) បង្កើតព័ត៌មាន ទីបន្ទាល់ ការចងចាំ និងឯកសារអាចធ្វើអន្តរកម្មជាមួយទស្សនិកជន និង (៤) ការកសាង និងពង្រឹងសារមន្ទីរយុត្តិធម៌និងវប្បធម៌បណ្ណសារ។

អត្ថបទពិសេស
2022-05-23

អ្នកនិពន្ធ៖អានឌី -អាឈី  ឌីអាន Andy Archidian អានឌី -អាឈីឌីអានគឺជាជំនួយការសាស្រ្តាចារ្យនៅនាយកដ្ឋានសង្គមវិទ្យា មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងនយោបាយ សាកលវិទ្យាល័យជាតិនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ គាត់ក៏ជានាយកមូលនិធិមូនៀរគេហដ្ឋានផងដែរ។ អំពីសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្ស មូនៀរ សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សមូនៀរ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដំបូងដោយមូលនិធិ មូនៀរគេហដ្ឋាននៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នៅទីក្រុងបាទូ(ខេត្តចាវ៉ា)ខាងកើត គឺជាកន្លែងដែលមេធាវីមូនៀរកើតនិងធំធាត់ កន្លែងនោះពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សមូនៀរភូមិគ្រឹះ។ការបង្កើតសារមន្ទីរនេះគឺដើម្បីលើកកម្ពស់ការអប់រំសិទ្ធិមនុស្សក្នុងចំណោមប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ី ជាពិសេសយុវជន ក្នុងគោលបំណងបណ្តុះពលរដ្ឋដែលស្រឡាញ់សន្តិភាព គោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍អធ្យាស្រ័យ និងសមភាព។ ការណែនាំ នៅខែឧសភាឆ្នាំ១៩៩៨លំដាប់ថ្មី(New Order)នៃរបបរបស់ស៊ូហារតូត្រូវបានប្រេះឆា អស់។លោកឧត្តមសេនីយ ស៊ូហារតូ បានចុះចេញពីដំណែងបន្ទាប់ពីកាន់អំណាចជាង ៣០ ឆ្នាំ ហើយត្រូវបានជំនួសដោយលោកអនុប្រធានាធិបតី ហាប៊ីប៊ី(B.J. Habibie )ដែលប្តេជ្ញាដឹកនាំស្ថានការណ៍នយោបាយឥណ្ឌូនេស៊ីឆ្ពោះទៅរកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។នៅពេលដែលលំដាប់ថ្មីបានបែកបាក់ គណបក្សនយោបាយឥណ្ឌូនេស៊ីបានផ្ទុះឡើងដូចទំពាំង​ក្រោយ​ភ្លៀង​ធ្លាក់ ហើយយុគសម័យថ្មីនៃប្រព័ន្ធនយោបាយពហុបក្សនេះ បានវិវត្តន៍ទៅជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ក៏ប៉ុន្តែ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរបបចាស់មិនបានរលាយបាត់អស់ឡើយ ហើយសំណល់នៃភាពចចេសរឹងរូសខ្លះនៅតែស្ថិតក្នុងនយោបាយឥណ្ឌូនេស៊ីបច្ចុប្បន្ន។  មួយក្នុងចំណោមទាំងនេះគឺគំនិតនៃប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូនេស៊ីទំនើប ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើតួនាទីរបស់យោធា ជាពិសេសកងទ័ពផ្លូវគោក ជាកម្លាំងដ៏សំខាន់ក្នុងការជួយសង្គ្រោះប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីពីការគំរាមកំហែងនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅឆ្នាំ១៩៦៥។ កងទ័ពកាន់​អំណាចដោយពេញលេញយ៉ាងរលូន​រហូត​ដល់​ទស្សវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៧០។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការនិទានរឿងប្រវត្តិសាស្ត្របែបនេះបានរីករាលដាលកាន់តែទូលំទូលាយ។ និទានកថាបែបនេះ មិនត្រឹមតែនិយាយអំពីជោគជ័យរបស់យោធាក្នុងការបង្ក្រាបចលនាកុម្មុយនិស្តប៉ុណ្ណោះទេ ជាមួយគ្នានេះ វាក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ឯករាជ្យភាពរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីប្រឆាំងនឹងហូឡង់ គឺជាការរួមចំណែកដ៏សំខាន់របស់យោធា។ តួនាទីរបស់សកម្មជនប្រឆាំងអាណានិគមដូចជាលោកស៊ុយការណូ( Sukarno)ហាតា( Hatta )និង លោកស្យារី(Sjahrir )បានរសាត់បន្តិចម្តងៗ ការទាមទារជំនួសដោយឯករាជ្យក្នុងសមរភូមិសង្គ្រាម តួនាទីរបស់យោធា និងវីរភាពរបស់ខ្លួន។ លោកស្រីកាធឺរីន ម៉ៃគ្រីកូរ(Katherine McGregor )ក្នុងការសិក្សារបស់នាងអំពីការនិទានរឿងប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូណេស៊ីសម័យទំនើបនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ហៅការនិទានរឿងបែបនេះយ៉ាងជាក់លាក់ថា "ប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងឯកសណ្ឋាន" ដោយរៀបរាប់ពីការកសាងប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូនេស៊ីជាផ្លូវការក្នុងយុគសម័យលំដាប់ថ្មីនិង របៀបលើកកម្ពស់តួនាទីរបស់កងទ័ព។ យើងក៏មានតម្រុយមួយ ដោយដឹងថាក្រៅពីវឌ្ឍនភាព និងចលនានយោបាយរំដោះជាតិរបបគ្រប់គ្រងក៏អាចប្រើសារមន្ទីរដើម្បីលាបពណ៌ ប្រតិកម្មចំពោះអ្នកគ្រប់គ្រងផ្តាច់ការដែលមានមនសិការប្រវត្តិសាស្ត្រក្លែងក្លាយផងដែរ។ នៅពីក្រោយឆាកគឺអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តយោធាលោកនុយក្រូហូ ណូតូស៊ុយសាន់តូ( Nugroho Notosusanto) ដែលក្រោយមកគាត់បានក្លាយជារដ្ឋ មន្ត្រីក្រសួងអប់រំក្នុងយុគសម័យលំដាប់ថ្មី។ ក្រោមការបញ្ជារបស់គាត់ ទីក្រុងធំៗក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានសាងសង់សារមន្ទីរ និងវិមាន ដើម្បីរំលឹកសាធារណជនអំពីសេវា និងតួនាទីសំខាន់របស់យោធា និងគាំទ្រការនិទានរឿងប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ។ ចលនាប្រឆាំងនឹងការភ្លេចចោល  នៅក្រោមរបបលំដាប់ថ្មី សារមន្ទីរលែងត្រូវបានកំណត់ជាប្រពៃណីដែលជាកន្លែងតំកល់រក្សាទុក "វត្ថុនៃសិល្បៈ  វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្រ្ត ឬវត្ថុបុរាណមានតម្លៃវិទ្យាសាស្ត្រ" (វចនានុក្រមអុកហ្វដ Oxford)ទៀតហើយ ក្លាយជាឧបករណ៍នៃអំណាច ដើម្បីបង្ហាញអំពីកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អនិយាយក៏សមហេតុផលនៃតួនាទីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរបបនេះ។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីកំណែទម្រង់ឆ្នាំ 1998 មនុស្សមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមព្យាយាមបកស្រាយសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ។នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 និទានកថាដែលតស៊ូមតិដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តឯករាជ្យឥណ្ឌូនេស៊ីបានក្លាយជាចំណុចសំខាន់នៃការជជែកពិភាក្សា។ អាស្វី វ៉ារម៉ាន អាដាំម (Asvi Warman Adam )គឺជាអ្នកតស៊ូមតិសំខាន់​មួយ​រូបនៃ "ការកែតម្រូវប្រវត្តិសាស្រ្ត" (Adam, 2004) ។ ដើម្បីលើក​បញ្ជាក់​ពីតួនាទីរបស់យោធា សមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តរាប់សែននាក់ និងសមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ត្រូវបានសម្លាប់នៅទូទាំងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជានិទានកថាដែលស្របនឹងការនិទានរឿងផ្លូវការនៃព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ 1965ផងដែរ ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ រលក​ថ្មី​នេះ​តាមពិតនៅ​តែ​ជាសុន្ទរកថា​សិក្សា​មួយដែល​ផ្សព្វផ្សាយតែក្នុងរង្វង់មានកំណត់ប៉ុណ្ណោះ។សុន្ទរកថាផ្លូវការស្តីពីលំដាប់ថ្មីនៅតែជាកំណែចម្បងដដែល ជាមួយនឹងអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់សាលាបឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សា  ការគាំទ្រភាពយន្ត ជាពិសេសមានសារមន្ទី​លំដាប់ថ្មីនិងបូជនីយដ្ឋានជាច្រើនដែលត្រូវបានរក្សាទុករហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ លើសពីនេះ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងសកម្មជន​គាំទ្រ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឈម​នឹង​និទានកថា​នេះ ពួកគេព្យាយាមពង្រឹងការចងចាំរបស់មហាជន សូមកុំ​ភ្លេចនូវអ្វីដែលបានកើតឡើងក្នុងអំឡុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤ សកម្មជនសង្គម និងអ្នកប្រាជ្ញមកពីសាកលវិទ្យាល័យ ទ្រីសាកទី(Trisakti )រួមជាមួយនឹងទិវារំលឹកសិទ្ធិមនុស្សពិភពលោក បានបើកឆាកប្រារព្វពិធីរំលឹកដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធនៃការសម្លាប់រង្គាលកាលពីថ្ងៃទី 12 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1998 ។ វិមាននេះធ្វើពីប៉សឺឡែនពណ៌ខ្មៅ និងកម្ពស់ 3 ម៉ែត្រ វិមានរំលឹកដល់សិស្សបួននាក់ដែលត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខអំឡុងពេលការតវ៉ារបស់និស្សិតនៅក្នុងបរិវេណសាលា។     ទន្ទឹមនឹងនេះ គណៈកម្មាធិការជាតិស្តីពីអំពើហិង្សាលើស្ត្រី (Komnas Perempuan) បានសរសេរសិលាចារឹកស្តីពីការសម្លាប់រង្គាលនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីរំលឹកដល់ស្ត្រីជនជាតិចិនដែលបានទទួលរងអំពើហិង្សា និងការរំលោភផ្លូវភេទ។ អ្នកស្ម័គ្រចិត្តបានរាយការណ៍​អំពី​បទ​ពិសោធ​របស់​ស្ត្រី​ចិន​ក្នុង​ការ​រំលោភ​ផ្លូវ​ភេទទៅកាន់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែល​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ភាពចម្រូងចម្រាស​នៅ​ដើម​ដំបូងនៃ​កំណែទម្រង់។រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតក្រុមស្វែងរកការពិតរួម (TPGF) ដើម្បីស៊ើបអង្កេតលើភស្តុតាងពាក់ព័ន្ធលើបញ្ហានេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមប្រឹក្សានេះមិនបានរកឃើញភស្តុតាងណាមួយដែលគាំទ្រចំពោះការរំលោភផ្លូវភេទទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​ឡើយ រដ្ឋាភិបាលបដិសេធជាផ្លូវការថា រឿងដែលបានកើតឡើងនេះ។ ឆ្លើយតបទៅនឹងការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក អ៊ីតា ម៉ារតាឌីណាតា(Ita Martadinata )យុវជនស្ម័គ្រចិត្ត ពលរដ្ឋចិន និងជាជនរងគ្រោះនៃឧបទ្ទវហេតុនេះ  គ្រោងនឹងផ្តល់សក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខសភាសហរដ្ឋអាមេរិក។យ៉ាង​ណា​មិញ មុន​ចេញ​ដំណើរ​ទៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ថា​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ឃាត ហើយ​រឿងរ៉ាវ​រំលោភ​ផ្លូវភេទ​លើ​ស្ត្រី​ជនជាតិ​អាមេរិក​ដើម​កំណើតចិន​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​បំភ្លេច​ចោល។ សិលាចារឹកនៅលើការសម្លាប់រង្គាលខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៨ គឺជាសក្ខីភាពមួយ រំឭកសាធារណជនអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ។ ទន្ទឹមនឹងនេះនៅតំបន់អាហ្សិត Aceh ដែលជាតំបន់ភាគខាងលិចបំផុតនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនបានទៅបន្ថែមទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ 2011 ហើយបានបង្កើតសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្ស នៅអាហ្សិត Aceh ។ សារមន្ទីរមានទ្រង់ទ្រាយតូច។អង្គការទាំងនេះបានដំឡើងក្តារនៅទីធ្លានៃការិយាល័យសហគមន៍(សហគមន៍ទីការ ប៉ាន់ដាន់Tikar Pandan) ខ្លឹមសារពិពណ៌នាអំពីស៊ីមប៉ាងខេខេអេ(Simpang KKA)ការបាញ់ប្រហារបាតុករ នុស្សបាត់ខ្លួនក្នុងជម្លោះ និងផ្ទះ(rumoh geudong)នេះគឺជាកន្លែងដែលទាហានធ្វើទារុណកម្មអ្នកសង្ស័យដែលអាណិតអាសូរនៃចលនា Aceh សេរី។វាជាសារមន្ទីសាមញ្ញមួយប៉ុន្តែជាមួយនឹងបេសកកម្មដ៏ធំអស្ចារ្យមួយដូចដែលសេចក្តី​ប្រកាស​បញ្ជាក់​ថា​៖ យើងជឿថា ពន្លឺតិចតួចតែអាចកំណត់សម្គាល់កន្លែងងងឹតបាន។ ដូច្នេះ យើង​បាន​សាងសង់​ទីជម្រកនៃ​ការ​ចងចាំ ដើម្បី​ឲ្យ​យើង​ទាំង​បុរស និង​ស្ត្រី​នៃ​ក្រុងអាហ្សិចAceh អ្នក​រស់និង​អ្នកស្លាប់ អ្នក​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​រំលោភផ្លូវភេទ និងសម្លាប់រង្គាល   អ្នក​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​ការ​កាប់​បំផ្លាញ  មានសមត្ថភាពបញ្ចេញលើសពីជីវិត និង​សេចក្ដី​ស្លាប់៖កុំធ្វើកំហុសដដែលៗ!Aceh bek le lagee njan!អាឆេAcehមិន​ធ្វើ​ខុស​ដដែល​! សរុបមក កំណែទម្រង់នយោបាយរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានបើកទ្វារសម្រាប់សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងចលនាគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  ក្រៅពីនៅក្នុងកំណែផ្លូវការ ក៏បានបង្កើតការនិទានរឿងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មី។ជាមួយនឹងពាក្យស្លោក "តស៊ូនឹងការភ្លេចចោល" ។ ពួកគេឆ្លើយតបទៅនឹងវប្បធម៌និទណ្ឌភាពរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនល្មើសរំលោភសិទ្ធិមនុស្សពីមុនមកដោយគ្មានការផ្តន្ទាទោស។ចលនាទប់ទល់នឹងការបំភ្លេចតាមរយៈសារមន្ទីរ និងវិមាននៅទីបំផុតបានប្រែទៅជាយុទ្ធនាការ ទប់ទល់នឹងការឃុបឃិតរបស់រដ្ឋាភិបាលចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនេះ។ មូនៀរគេហដ្ឋាន(Omah Munir) សក្ខីកម្មមួយទៀតអំពីរបៀបដែលសារមន្ទីរបានក្លាយជាទីតាំងគោលសម្រាប់ចលនាសង្គមគឺទីតាំងនៅម៉ាឡាំង(Malang)ខេត្តចាវ៉ាខាងកើត នៅទីក្រុងបាទូ (Batu City)  ដែលកំពុងសាងសង់សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្ស   មូនៀរ(Munir)ខ្ញុំនឹងរៀបរាប់ដោយសង្ខេបនូវ ទស្សនៈរបស់ខ្ញុំក្នុងនាមជាសមាជិកនៃមូលនិធិមូនៀរគេហដ្ឋាន ។ គឺចាប់ផ្តើមពីរឿងរ៉ាវនៃការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធំៗនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ស្រដៀងទៅនឹងអ្វីដែលបានកើតឡើងចំពោះលោកមូនៀរ​ សៃដ តាលីប(Munir Said Talib 1965-2004)មេធាវីសិទ្ធិមនុស្សដ៏ល្បីល្បាញរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី  លោកមេធាវីត្រូវបានសម្លាប់នៅថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៤ខណៈពេលដែលកំពុងធ្វើដំណើរទៅសិក្សាបន្ថែមនៅប្រទេសហូឡង់។ ក្រៅ​ពី​កំណែ​ទម្រង់​ដែល​បើក​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​សម្រាប់​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​ឥណ្ឌូណេស៊ី   ការ​ស្លាប់​របស់​លោកមូនៀរ ក៏​ជា​ការ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​សម្រាប់​ប្រជាជន​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ជា​ច្រើន​នាក់​ផង​ដែរ  ដោយ​ប្រាប់​ពួកគេ​ថា កេរដំណែលនៃរបបចាស់នៅតែមានបង្កប់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងជីវិតសហសម័យ។ ការកាត់ក្តីសំណុំរឿងរបស់គាត់អាចនាំតែអ្នកប្រតិបត្តិនៅកន្លែងកើតហេតុមកកាត់ទោសប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ និង​ចារកម្ម​សំខាន់ៗនៅតែ(និទណ្ឌភាព)នៅក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ។នៅក្នុងឃាតកម្មរបស់លោកមូនៀរ និទណ្ឌភាព​វិល​មក​វិញ​ម្ដង​ទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ពេលដែលខ្ញុំទើបតែបង្កើតសារមន្ទីរប៉ូលីសនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ភរិយាសពលោកមូនៀរ ឈ្មោះ ស៊ូស៊ីវទី(Suciwati )បានទាក់ទងមកខ្ញុំ។លោកស្រី​បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា លោកស្រី​ចង់​បង្កើត​សារមន្ទីរ​សម្រាប់​ស្វាមី​របស់​លោកស្រី និង​ការ​តស៊ូ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ខ្ញុំស្គាល់ មូនៀរច្បាស់ណាស់  គាត់គឺជាសហសេវិកចាស់របស់ខ្ញុំ ហើយគាត់បានដឹកនាំខ្ញុំនៅពេលខ្ញុំធ្វើការនៅក្នុងទីភ្នាក់ងារជំនួយផ្នែកច្បាប់នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ខ្ញុំគិតថាសំណើរបស់ស៊ូស៊ីវទី(Suciwati ) ​​គឺជាគំនិតដ៏ល្អមួយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃសារមន្ទី ដែលជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ "ការចូលរួមក្នុងការតស៊ូ" ដូចក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០  ករណីរបស់សារមន្ទីជាតិនៃជនជាតិអាមេរិកឥណ្ឌាដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងកំឡុងពេលចលនាសិទ្ធិស៊ីវិលពលរដ្ឋអាមេរិក(National Museum of the American Indian)(Kyle Message , 2013)។ បញ្ហាស្ថិតនៅត្រង់ថា តើថវិកាសម្រាប់គម្រោងនេះបានមកពីណា? ការសាងសង់សារ មន្ទីមានតម្លៃថ្លៃ ហើយទាមទារឱ្យមានការចូលរួមពីស្ថាបត្យករ វិស្វករសំណង់ស៊ីវិល និងប្រវត្តិវិទូ ទាំងនេះដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ខ្លាំងមួយ។ ស៊ូស៊ីវទី(Suciwati )បាន​ដោះស្រាយ​បញ្ហាលំបាក​ដំបូង​ គឺដោយ​ការ​បរិច្ចាគ​លំនៅដ្ឋាន​របស់​លោកស្រី​និង​មេធាវី​មូនៀរ​នៅ​បាទូ ភាគ​ខាងកើត​កោះចាវ៉ាJavaអ្វើជា​សារមន្ទីរ។វាជាលំនៅដ្ឋានដែលមានទំហំមិនដល់400ម៉ែត្រការ៉េរួមទាំងទីធ្លានិងបរិវេណ។ តូចក៏ពិតមេន តែអគារនេះមានតម្លៃប្រវត្តិ សាស្រ្តដ៏សារៈសំខាន់ និងវាក៏ជាមូលដ្ឋានដ៏ល្អសម្រាប់ការផ្សព្វផ្សាយគម្រោងផងដែរ។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០១៣ ស៊ូស៊ីវទី ​​​​មានបំណងទាមទារការគាំទ្របន្ថែមទៀត ហើយគំនិតនៃការបង្កើតសារមន្ទីរមួយដើម្បីប្រាប់ពីប្រវត្តិនៃជីវិតរបស់មូនៀរនិងការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបណ្តាលឱ្យមានការឆ្លើយតបយ៉ាងទូលំទូលាយ។ សកម្មជនសង្គមវ័យក្មេង សិល្បះករ និងអ្នកព័ត៌មានល្បីៗបានប្រមូលផ្តុំគ្នាឆ្លើយតប រួមទាំងអ្នកនយោបាយដែលអាណិតលោកមូនៀរ និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ដូចជាលោកលូកម៉ាន់ ហាគីម ស្យៃហ្វូដឌីន(Lukman Hakim Syaifuddin)ក្រោយមកបានក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសាសនា និងលោកដាឡាន់ អ៊ីសកាន( Dahlan Iskan )ជាប្រតិបត្តិករបណ្តាញប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសហគ្រាសរដ្ឋ។ការអភិវឌ្ឍន៍នៃសារមន្ទីរនេះនៅទីបំផុតបានពង្រីកបណ្តាញនៃចលនាគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។   ដំណើរ​ការ​នៃ​ការ​សាង​សង់​សារមន្ទីរ​នេះ​នៅ​ទី​បំផុត​បាន​បើក​ផ្លូវ​ថ្មី​មួយ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ពួកអ្នកដែលពីមុនគិតថាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅឆ្ងាយ ស្រាប់តែរំពេចនោះអាចចូលរួមលើគម្រោងរួមគ្នាមួយ ​ដោយលះបង់ពេលវេលា ថាមពល និងថវិការបស់ពួកគេ។ នេះក៏ហាក់ដូចជាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគិតរបស់សង្គមវិទូលោកស៊ីដនី តារ៉ូវ​  ផងដែរ(ឆ្នាំ2011)ដែល​ជាសកម្មភាពរួមគ្នា តាម​រយៈ​សកម្មភាព​រួមគ្នា សង្គម​ស៊ីវិល​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​គ្នានូវ​ផ្នែក​ដែល​បែក​បាក់គ្នា​ពី​អតីតកាលឡើង វិញ។ដល់ពេលដំណាច់ឆ្នាំ អគារសារមន្ទីនេះត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់ និងបើកឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៨ខែធ្នូឆ្នាំ២០១៣ ក្រោមឈ្មោះមូនៀរគេហដ្ឋាន(Omah Munir)។ ដើមឡើយគ្រាន់តែ​ជា​សុបិន តែ​ទីបំផុតឥឡូវវា​បាន​ក្លាយ​ជា​ការ​ពិត។ ក្រោយមក បានបង្កើតឡើងនូវមូលនិធិ មូនៀរគេហដ្ឋាន ផ្តួចផ្តើមឡើងដោយសមាសភាពស្ថាបនិកនៃសារមន្ទីរ  សម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការគ្រប់គ្រងសារមន្ទីរ។   គម្រោង មូនៀរគេហដ្ឋាន ប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ទៅនឹងការនិទានកថាជាប្រវត្តិ សាស្ត្របែបអភិរក្សនិយម ដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។ សារមន្ទីរផ្តល់នូវបទពិសោធន៍ដែលផ្ទុយពីការនិទានរឿងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ពេល​អ្នកទស្សនា​មក​ដល់​សារមន្ទីរ ពួកគេត្រូវបានស្វាគមន៍ដោយរូបសំណាកពាក់កណ្ដាលខ្លួនរបស់លោកមេធាវី មូនៀរ ដែលជាអំណោយរបស់ជាងចម្លាក់ម្នាក់ក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់សារមន្ទីរ។អ្នកទស្សនាបន្ទាប់មក នឹង​ឃើញ​រឿង​រ៉ាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​បន្តបន្ទាប់ការនិទានរឿងជាប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះបង្ហាញពីការបង្កើតសណ្តាប់ធ្នាប់ថ្មីមិនយូរប៉ុន្មាន។ចលនា​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ក៏​តាម​រយៈ YPHAM (មូលនិធិថែរក្សាសិទ្ធិមនុស្ស) និងជាមួយ YLBHI (មូលនិធិជំនួយផ្នែកច្បាប់ឥណ្ឌូនេស៊ី)បានបង្កើតឡើងជាកំណើតដែរ។ YPHAM គឺជាអ្នកទោសនយោបាយដែលសកម្មការពារកុម្មុយនិស្ត និងលើកកម្ពស់អង្គការនៃចលនាយុត្តិធម៌ តាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការជាការពិតដែលប្រឈមនឹងសមត្ថភាព​យោធា​ក្នុងការ​បង្ក្រាប​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​ដោយ​ជោគជ័យ។ សារមន្ទីរក៏មានដាក់​តាំង​បង្ហាញ​រឿងរ៉ាវរបស់កម្មការិនីម៉ារស៊ីណា(Marsinah )បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងអំឡុងពេលសួរចម្លើយយោធា គឺដោយសារតែនាងពាក់ព័ន្ធនឹងការដឹកនាំធ្វើកូដកម្ម ។ រឿង ររបស់ម៉ារស៊ីណា ត្រូវបានបង្ហាញនៅឯមូនៀរគេហដ្ឋាន ក៏ជាការក្រើនរំលឹកអ្នកទស្សនាអំពីសមិទ្ធិផលអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី គឺត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយញើស និងឈាមស្រស់របស់កម្មករ។ រឿង​ផ្សេង​ទៀត​បាន​លើក​ឡើង​ពី​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ធំៗ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ដូចជារួមមាននៅប៉ាពួ និងទីម័រខាងកើត (ឥឡូវជារដ្ឋឯករាជ្យ)ការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំ និងការសម្លាប់រង្គាលនយោបាយ។ជាការពិតណាស់ សារមន្ទីរក៏មានរួមទាំងជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក មូនៀរ និងបទពិសោធន៍ជីវិតរបស់គាត់ជាអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សព្រមទាំងឃាតកម្មដែលគាត់បានទទួលរងទុក្ខផងដែរ  ។  ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៣មក   មូនៀរគេហដ្ឋាន បានស្វាគមន៍ភ្ញៀវមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន និងគ្រប់វ័យ។ ប៉ុន្តែ និស្សិតមហាវិទ្យាល័យ និងនិស្សិតវ័យក្មេងគឺជាក្រុមអ្នកទស្សនាច្រើនជាងគេ។ពួកគេយល់ឃើញថាការទស្សនាសារមន្ទីរគឺជាផ្នែកមួយនៃការអប់រំនៅសាលា និងសាកលវិទ្យាល័យអំពីសិទ្ធិមនុស្ស។ប្រាំឆ្នាំក្រោយរំលឹកឡើងវិញ វាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់ដែលសារមន្ទីអាចជាអន្តរការីដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការលើកកម្ពស់សកម្មភាពរបស់ស្ថាប័នសិទ្ធិមនុស្ស។ បញ្ចូលបទដ្ឋានសិទ្ធិមនុស្សជាសកលសំខាន់ៗទៅក្នុងជីវិតរបស់ប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ី។ សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្ស មូនៀរ តាមពិតទៅ  តាមរយៈសារមន្ទីរតូចមួយដូចជាមូនៀរគេហដ្ឋាន ដើម្បីផ្តល់នូវជម្រើសមួយសម្រាប់ការនិទានរឿងប្រវត្តិសាស្ត្របែបអភិរក្សនិយម គឺពិតជាមានកំណត់ដែលមិនអាចប្រកែកបាន។ក្នុងឆ្នាំ២០១៨គណៈកម្មាធិការគ្រប់គ្រងមូនៀរគេហដ្ឋានចាប់ផ្តើមពិចារណាពីសារៈសំខាន់នៃការអភិវឌ្ឍន៍ភាពជាដៃគូជាមួយរដ្ឋាភិបាល សហការលើអគារ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការធ្វើផែនការ និងប្រព័ន្ធគាំទ្រ និងទិដ្ឋភាពផ្សេងទៀតនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ លើក​កម្ពស់ និង​សម្រួល​ដល់​មូនៀរគេហដ្ឋាន​អភិវឌ្ឍ​ន៍ ឲ្យ​ទៅ​ជា​សារមន្ទីរ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដ៏​ធំ។ជំហាននេះពិតជាជោគជ័យ ហើយរដ្ឋាភិបាលបានសន្យាថានឹងផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់ការសាងសង់សារមន្ទីរ ថវិកាត្រូវបានផ្តល់ដោយរដ្ឋាភិបាលខេត្ត ចាវ៉ាJavaខាងកើត ហើយដីត្រូវបានផ្តល់ដោយរដ្ឋាភិបាលក្រុង បាទូ ។ ក្រៅពីនេះ  គណៈកម្មាធិការគ្រប់គ្រងបានបកស្រាយលម្អិតអំពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការកាន់តែទូលំទូលាយជាមួយសមាជិកដទៃទៀតនៃសង្គមស៊ីវិល ក្នុង​រឿង​នេះមានសកម្មភាពសំខាន់ៗចំនួនបី។ជាដំបូង សហការជាមួយសមាគមស្ថាបត្យករឥណ្ឌូណេស៊ី (AAI) រៀបចំការប្រកួតការរចនាសារមន្ទីរ ដើម្បីបង្កើតការយល់ដឹងជាសាធារណៈអំពីសារៈសំខាន់នៃសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្ស។ស្ថាបត្យករ អាចម៉េដ ដេនី តារឌីយ៉ាណា(Achmad Deni TardiyanaហើយហៅApep)រួមបញ្ចូលការរចនាគួរឱ្យទាក់ទាញ លេចធ្លោ មិនប៉ះពាល់ដល់បរិ ស្ថាន ។ ទីពីរ មូលនិធិ មូនៀរគេហដ្ឋានក៏សហការជាមួយវិទ្យាស្ថានសិល្បៈហ្សាកាតាផងដែរ។សារមន្ទីរបានរៀបចំកម្មវិធីដាក់​តាំង​បង្ហាញពីការប្រកួតប្រជែងសិល្បៈរចនា។ទីបី មូនៀរគេហដ្ឋាន ក៏បានរៀបចំវគ្គពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកធ្វើយុទ្ធនាការបរិស្ថាន អ្នកកាសែត ជនជាតិដើម ជនពិការ និងសកម្មជនសិទ្ធិស្ត្រី ដើម្បីស្វែងយល់ពីនិទានរឿង និងប្រធានបទដែលអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់សារមន្ទីរ។ចំណុចសំខាន់ៗនៃកិច្ចប្រជុំនេះបន្ទាប់មកបានលើកយកប្រធានបទសំខាន់មួយក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ការរៀបចំសារមន្ទីរ។ ជាន់ផ្ទាល់ដីត្រូវបានរចនាឡើងយ៉ាងពិសេសសម្រាប់កុមារ  ធ្វើឱ្យកុមារដឹងពីតម្លៃសំ ខាន់ៗនៃជីវិតសាធារណៈ ដូចជាការអភ័យទោសសេរីភាព និងសមភាព។ជាន់ទី 2 បង្ហាញអំពីប្រវត្តិសិទ្ធិមនុស្សក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ខ្លឹមសាររួមមានទាំងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សសំខាន់ៗដែលលើកឡើងដោយក្រុមសង្គមស៊ីវិលឥណ្ឌូនេស៊ី  បរិស្ថាន ជនជាតិដើមភាគតិច ស្ត្រី និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន។ ជាន់ចុងក្រោយគឺជាជីវិតរបស់មេធាវីមូនៀរ និងការងារដែលគាត់បានផ្សព្វផ្សាយ។ ដូចជា ព្រឹត្តិការណ៍​អំពីអ្នកបាត់ខ្លួនគឺនៅក្នុងបន្ទប់តាំងពិព័រណ៍ចុងក្រោយនៅជាន់ទីបី  ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកទស្សនាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ពិតជាមិនអាចប្រកែកបាន  កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយរដ្ឋាភិបាលក៏បានចោទជាសំណួរអំពីឯករាជ្យភាពនៃការចាត់ចែងការតាំពិពណ៌ ជាពិសេសនៅពេល​និយាយ​ដល់​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស។ តើសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សនាពេលអនាគតអាច​មាន​ភាព​មិន​លម្អៀងនិង​មិន​គិត​ពី​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​ ហើយប្រឈមមុខនឹងអំពើហឹង្សាសិទ្ធិមនុស្សដ៏ធំនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូនេស៊ីឬ​ទេ? ប៉ុន្តែនៅក្នុងដំណើរការនេះ  ពិតជាមានការកែតម្រូវ និងការផ្លាស់ប្តូរមួយចំនួន។ ជាដំបូង​ ឈ្មោះ​សារមន្ទីរ​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​សារមន្ទីរ​សិទ្ធិ​មនុស្ស មូនៀរr។ប៉ុន្តែនោះមិនមែនមានន័យថា សារមន្ទីរអនុលោមតាមទស្សនៈផ្លូវការ មិនត្រឹមតែប្រធានបទជាក់លាក់នៃជីវិតរបស់អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សដែលត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុងសារមន្ទីរកាលពី​អតីតកាល​នោះ​ទេ សារមន្ទីរក៏សង្ឃឹមថានឹងទទួលយកបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សកាន់តែទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទាក់ទងនឹងឯករាជ្យភាពនៃពិពណ៌ ហើយក៏ជាសំណាងល្អ បរិយាកាសនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីនៅតែទុកកន្លែងបើកចំហសម្រាប់ឯករាជ្យភាពបែបនេះ។ អ្វី​ដែល​អាក្រក់​បំផុត​អាច​នឹង​កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​អនាគត ប៉ុន្តែ​មាន​រឿង​មួយ​ដែល​ប្រាកដ​ពី​បទពិសោធន៍​នេះ​គឺ សារមន្ទីរ និងបូជនីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្របានក្លាយជាកន្លែងចលនាសង្គមដ៏សំខាន់សម្រាប់សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងចលនាប្រជាធិបតេយ្យក្នុងសម័យកំណែទម្រង់ ពេលវេលានឹងប្រាប់ថាតើនេះជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយក្នុងការបណ្តុះសារៈសំខាន់នៃតម្លៃសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងមនុស្សជំនាន់ក្រោយរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីដែរឬទេ។

2022-03-30

ណែនាំអ្នកនិពន្ធ៖ ត្រាស៊ី ( Tracy Puklowski )បច្ចុប្បន្នរស់នៅអេលីស​ ស្ព្រីង( Alice Springs) ក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលី ហើយទទួលខុសត្រូវចំពោះការអភិវឌ្ឍន៍វិចិត្រសាលសិល្បៈជនជាតិដើមដំបូងបង្អស់របស់ប្រទេស។ជាអតីតនាយកសិល្បៈច្នៃប្រឌិត និងសេវាវប្បធម៌នៅទីក្រុងឡោនសេស្តូន (Launceston) រដ្ឋតាស្មានីយ៉ា(Tasmania)កាតព្វកិច្ចរួមមានទាំងបម្រើការជានាយកសារមន្ទីរ ម្ចាស់ក្សត្រី​វិចតូរីយ៉ា (Queen Victoria) ដែលជាស្ថាប័នវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសអូស្ត្រាលីនិងជានាយកវិចិត្រសាលសិល្បៈផងដែរ។ មុនពេលផ្លាស់ទៅអូស្ត្រាលី ត្រាស៊ីបានកាន់មុខតំណែងប្រតិបត្តិជាន់ខ្ពស់ជាច្រើននៅក្នុងឧស្សាហកម្ម GLAM របស់ប្រទេសនូវែលសេឡង់ (វិចិត្រសាលសិល្បៈ  បណ្ណាល័យ បណ្ណសារ បណ្ណាល័យ)។នាងគឺជានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សានៅហ្គេតធី Gettyវិទ្យាស្ថានភាពជាអ្នកដឹកនាំសារមន្ទីរ(Getty’s Museum Leadership Institute)。 អង្គភាព៖ វិចិត្រសាលជាតិនៃជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីនៅ (Alice Springs) (ជនជាតិដើមភាគតិចនៅទីនោះហៅថា "អឹមប៉ានទូអា"Mparntwe) នឹងក្លាយជាកន្លែងទាក់ទាញ។កន្លែងថ្មីនេះនៅចំកណ្តាលប្រទេសអូស្ត្រាលីបានបង្ហាញនូវវប្បធម៌ដ៏ចំណាស់ជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក និងផ្តល់កន្លែងតាំងពិពណ៌ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលី  និងអបអរសាទរសមិទ្ធផលរបស់ពួកគេតាមរយៈសិល្បៈ។ វិចិត្រសាលសិល្បៈនឹងដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងដំណើរប្រាប់ការពិតរបស់ប្រទេសអូស្ត្រាលី ហើយធានាថាអភិបាលកិច្ច ការគ្រប់គ្រង និងកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនគឺនឹងត្រូវបានទៅលើជនជាតិដើម។ដោយវិធីនេះ វិចិត្រសាលសិល្បៈក្លាយជាយានជំនិះសម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិចនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី  ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេនិយាយរឿងរ៉ាវរបស់ពួកគេទៅកាន់ពិភពលោក  បញ្ចូលគំនិតផ្តួចផ្តើមទៅលើពួកគេ និងសម្រេចចិត្តពីរបៀបនិយាយរឿងទាំងនេះ។ ការពិភាក្សានិងការអនុវត្តន៍មាន​សារៈ​សំខាន់​សម្រាប់សារមន្ទីរ នៅពេលដែលទូទាំងពិភពលោកមានការយល់ដឹងជាសាកលអំពីសិទ្ធិ​មនុស្ស​ ការបង្កើតសាខាអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកនៃសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិនៅឆ្នាំ២០១៩ គឺជាពេលវេលាគន្លឹះមួយ។សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិយកចិត្តទុកដាក់នៅតាមតំបន់ ក៏បានបង្កើតសាខានៅតាមតំបន់ឡើង អាចនឹងពង្រីកសំឡេងដែលតែងតែមើលរំលង ផ្តល់នូវវេទិកាដ៏សំខាន់មួយ នៅពេលសម្គាល់ឬដោះស្រាយលើប្រធានបទសិទ្ធិមនុស្សយថាប្រភេទនៅតាមតំបន់។ហើយក្នុងអត្ថបទនេះ នឹងឃើញការគិតសារឡើងវិញរបស់ខ្ញុំនៅពេលដោះស្រាយបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស  ដើម្បីមនុស្សទាំងអស់គ្នា ត្រូវតែផ្លាស់ប្ដូរពីគែមៗ ងាកទៅជាចំណុចស្នូលនៃមូលហេតុវិញ។ ២០១០ពេលដែលបង្កើតឡើងសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិ ខ្ញុំមានកិត្តិយសណាស់ដែលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យធ្វើជាសមាជិកស្ថាបនិក។ការបង្កើតសហព័ន្ធទាន់ពេលវេលានិងបានធ្វើឱ្យមនុស្សមានភាពរំភើប ពិភពសារមន្ទីរកាន់តែមានការយកចិត្តទុកដាក់ច្រើនដល់ប្រធានបទយុត្តិធម៌​សង្គម  ប៉ុន្តែ​នេះ​ជា​លើក​ដំបូងហើយ​​ដែលជាការរួម​កម្លាំងនៃអន្តរជាតិបានឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស។ ប៉ុន្តែមនសិការរបស់ខ្ញុំបានរួញធ្លាក់ចុះតិចតួចហើយ។ តើខ្ញុំមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីតំណាងឱ្យសារមន្ទីរជាតិនូវែលសេឡង់ កាលពីពេលដែលខ្ញុំបម្រើការងារនៅទីនោះ(Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, ហៅកាត់ថាTe Papa) ដែលបាននិយាយប្រកាសថា ពួកយើងគឺជា"សារមន្ទីរ​សិទ្ធិ​មនុស្ស"ឬទេ? ហើយតើសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សជាអ្វី?​​ ខ្ញុំ​សង្ឃឹមថាខ្ញុំមិនធ្វេសប្រហែសបណ្ដាលឱ្យសារមន្ទីរផ្ទាល់ខ្លួនក្លាយទៅជាក្លែងក្លាយទេ។ បន្ទាប់ពីការពិនិត្យមើលប្រវត្តិសាស្រ្តនិងគុណតម្លៃនៃសារមន្ទីររបស់យើង   ការសន្និដ្ឋានរបស់ខ្ញុំគឺ ​ថា  ការក្លាយជាសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សមិនតម្រូវឱ្យមានបេសកកម្មសិទ្ធិមនុស្សច្បាស់លាស់នោះទេ។ សារមន្ទីរ Te Papa ប្រឹងប្រែងលើកកម្ពស់ភាពចម្រុះ ការអភ័យ ហើយនិងមានឆន្ទៈក្នុងការដោះស្រាយប្រធានបទលំបាកៗ ទាំងនេះបានតំណាងឱ្យពួកយើងថាមាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​គ្រប់គ្រាន់នៅលើ​មុខតំណែងនេះ។ នៅក្នុងឆ្នាំ2015ពេលដែលខ្ញុំធ្វើជាប្រធានសន្និសិទសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិ ខ្ញុំបានសរសេរថា៖ "សម្រាប់សារមន្ទីរ Te Papa យុត្តិធម៌សង្គម  សិទ្ធិមនុស្ស និងការចូលទៅកាន់សារមន្ទីរក្នុងន័យទូលំទូលាយបំផុត មិនមែនជារឿងចៃដន្យ ឬជាជម្រើសថា ត្រូវការឬមិនត្រូវការនោះទេ។ទាំងនេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រិះនៃបេតិកភណ្ឌនៃសារមន្ទីរនេះ ដែលនៅក្នុងភាសាម៉ៅរីបាននិយាយ whakapapa។ ច្បាប់សារមន្ទីរជាតិនៃប្រទេសនូវែលសេឡង់ត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ 1992  ដើម្បីធ្វើជា​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​ដ៏​រឹង​មាំ​សម្រាប់​សារមន្ទីរ​នេះ បាន​បើក​ផ្លូវរកវិធី​ថ្មី...នៅពេលដែលក្រុមប្រឹក្សាសារមន្ទីបានអនុម័តទ្វេរគោលនយោបាយវប្បធម៌...ត្រូវបានសម្រេចថា ត្រូវតែបង្ហាញជាលក្ខណៈទ្វេរវប្បធម៌ ទោះបីជាសារមន្ទីរស្ថិតនៅក្នុងវិស័យអ្វីស្ថាប័នណាក៏ដោយ។  ក្រៅពីនេះ     ទស្សនវិស័យនៃសារមន្ទីរ Te Papa គឺ "ផ្លាស់ប្តូរដួងចិត្ត ផ្លាស់ប្តូរគំនិត ផ្លាស់ប្តូរជីវិត" ដូច្នេះ​សារមន្ទីរ​នេះ​មាន​គោលបំណង​ដោះស្រាយ​ប្រធានបទលំបាកហើយគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍និងមិនស្ងប់ ប្រសិនបើសារមន្ទីរសង្ឃឹមដោយស្មោះត្រង់ នោះត្រូវតែមានជំហរនិងត្រៀមខ្លួនជាស្រេច បង្កើតបទពិសោធន៍ច្នៃប្រឌិត សម្រាប់ផ្តល់ជូន អ្នកទស្សនា      ក្រុមជនជាតិនិងសូម្បីតែបុគ្គលិករបស់ពួកគេ។ ដូចជាសេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​នៅ​លើ​គេហទំព័រ​របស់​សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិបាននិយាយថា សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សត្រូវតែរៀបចំជាស្រេច ដើម្បីប្រឈមនឹងការគិតនិងការធ្វើរបស់សារមន្ទីរបុរាណ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​គិត​ថា  Te Papa ជា​សារមន្ទីរ​សិទ្ធិ​មនុស្សមួយ ហើយខ្ញុំ​ក៏​ទន្ទឹង​រង់ចាំ​ស្វាគមន៍​តំណាង​របស់​យើង​ដែល​មក​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ខែ​កញ្ញា។"  អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នោះគឺ  អត្ថបទនេះបានសន្មត់ជាមុនថា សារមន្ទីរមួយចំនួនអាចនឹងមានអារម្មណ៍ថា សិទ្ធិមនុស្សមិនមែនជាស្ថាប័នចាំបាច់  ដូច្នេះត្រូវការបញ្ចុះបញ្ចូលថាសារមន្ទីរទាំងនេះពិនិត្យខ្លួនឯងតាមទស្សនៈនេះ។ ប្រហែលជាពួកគេត្រូវការរកឱ្យឃើញនូវហេតុផលសមរម្យដើម្បីប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស  ដូច​ខ្ញុំ​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១០ក៏ដូចនេះដែរ។ ក្នុង​អត្ថបទ​ដដែល  ខ្ញុំក៏បានចង្អុលបង្ហាញថាបរិបទដែលសារមន្ទីរដំណើរការកំពុងផ្លាស់ប្តូរ "យ៉ាងរហ័សនិងយ៉ាងខ្លាំង"។ ពេលនោះខ្ញុំ​ចង់​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទិដ្ឋភាព​វប្បធម៌ និង​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​នូវែលសេឡង់  ពេលនោះមិនអាចទៅរួចទេក្នុងការទាយដឹងមុនសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា   ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក  វត្ថុគ្រប់យ៉ាងនឹងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនិងយ៉ាងខ្លាំង។ "វត្ថុនិងរឿង" ទាំងនេះកំពុងវាយលុកពិភពលោក   បង្វិលការផ្លាស់ប្តូរគំរូក្នុងជីវិត  ​លទ្ធិ​ផលត្រូវរ៉ាប់រងដោយសមូហភាពមនុស្ស        ហើយក៏ត្រូវកាឱ្យពួកយើងរឆ្លើយតបដោយធ្វើការការសម្រេចចិត្តនិងមិនគិតពីអ្វីទាំងអស់ផងដែរ។ មានអារម្មណ៍ថានិយមន័យសារមន្ទីរបច្ចុប្បន្នមិនអាច"ឆ្លុះបញ្ចាំង និងបង្ហាញមុខមាត់ដ៏ស្មុគស្មាញនៃសតវត្សទី២១ក្នុងកម្រិតមធ្យម   នា​ពេល​បច្ចុប្បន្នទំនួលខុសត្រូវនិងការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់សារមន្ទីរនិងបញ្ហាប្រឈមនាពេលអនាគត និងទស្សនៈវិស័យរបស់វា "ឆ្នាំ2019សមាគមន៍សារមន្ទីរអន្តរជាតិ(International Council of Museumsហៅកាត់ថាICOM)បានចេញផែនការបង្កើតនិយមន័យថ្មីសម្រាប់សារមន្ទីរ។ ពួកយើងជាច្រើនបានមើលសង្រ្គាមពាក្យសម្ដីដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនឹងភាពភ័ន្តច្រឡំ  ហើយចុងក្រោយដោយសារតែពាក្យសំដីនិងការយល់ឃើញខុសគ្នា   ក៏ធ្លាក់ចូលក្នុងការបែងចែកមនោគមវិជ្ជា  ក៏មាន​អារម្មណ៍ថាខឹង។ មហាសន្និបាតក្រុងប្រាកនឹងពិភាក្សាប្រធានបទនេះម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ២០២០    យើងអាចសង្ឃឹមបានថា ពីរឆ្នាំកន្លងមកអាចផ្តល់កំណើតដល់សារមន្ទីរនូវបេះដូងនៃឯកភាពសិក្សា។ សន្មតថាដូច្នេះដែរ។ កិច្ចការ​ពិភពលោក​បច្ចុប្បន្ន ទស្សនិកជនសារមន្ទីរនិងសហគមន៍ពាក់ព័ន្ធដែលចាប់អារម្មណ៍នឹងមិនរង់ចាំឱ្យពិភពសារមន្ទីរសម្រេចចិត្តថានិយមន័យត្រឹមត្រូវឬអត់ដោយខ្លួនឯងនោះទេ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការផ្លាស់ប្តូរ និងបញ្ហាប្រឈមមិនត្រឹមតែមាននៅមាត់ទ្វារប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានដើរឆ្លងកាត់បន្ទប់តាំងពិពណ៌ ពិនិត្យមើលសៀវភៅ និងបំភិតបំភ័យយើងទៀតផង ។ សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សពិភពលោកមាត្រាទី 27-1 មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិចូលរួមដោយសេរីនៅក្នុងជីវិតវប្បធម៌នៃសង្គម រីករាយជាមួយនឹងសិល្បៈ និងចែករំលែកអត្ថប្រយោជន៍នៅក្នុងវឌ្ឍនភាពវិទ្យាសាស្ត្រដែលវាបង្កើត ។ យើងនៅតែលិចយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងការ​រាតត្បាតទូទាំងពិភពលោក  ហើយជំងឺរាតត្បាតនេះបានផ្លាស់ប្តូរយើងជារៀងរហូត នូវអ្វីដែលជីវិតយើងធ្លាប់ដឹងស្រាប់។ សារមន្ទីរនិងវិចិត្រសាលមិនត្រឹមតែឆ្លើយតបដោយ "បង្វែរទៅរក" ប៉ុណ្ណោះទេ   ប៉ុន្តែអាចបត់បែនឱ្យរស់រវើក ជំនះការលំបាកនៃការបិទទីក្រុង  នឹងដាក់ថាមពលថ្មីផ្តោតលើការរៀនតាមអ៊ីនធឺណិត   សាកល្បងនិងការចូលរួម  ព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទីកន្លែង និងមហាជន។   គួរឱ្យសោកស្ដាយ មានសារមន្ទីរមួយចំនួនត្រូវប្រឈមមុខនឹងការពិតនៃការបិទជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ជំងឺរាតត្បាតគឺមិនរើសមុខទេចំពោះមនុស្ស​គ្រប់រូបគ្មាននរណាម្នាក់អាចគេចមិនទទួលផលប៉ះពាល់ពីវានោះទេ   ប៉ុន្តែជំងឺរាតត្បាតក៏ជាសហការីជិតស្និទ្ធមិនស្មើគ្នាដែរ   គឺវាធ្វើឱ្យភាពក្រីក្រនិងភាពទន់ខ្សោយកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ។ ដូច្នេះសារមន្ទីរដែលបិទជាអចិន្ត្រៃយ៍ភាគច្រើនទំនងជាសារមន្ទីរតូចៗដែលតែងតែតស៊ូដើម្បីទទួលបានធនធាន  សារមន្ទីរទាំងនេះបានធ្វើដើម្បីសហគមន៍តូចៗដែលជិតស្និទ្ធនូវមរតកនិយាយរឿងនិទាន ហើយក៏រក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងប្រពៃណីសម្រាប់ប្រជាជន និងសហគមន៍របស់ពួកគេផងដែរ។ នេះជាការរំលឹកដល់យើង ថាការទទួលខុសត្រូវរបស់យើងគឺបណ្តុះសហគមន៍   បម្រើសហគមន៍  រក្សាការចងចាំរបស់វា ចែករំលែករឿងរ៉ាវរបស់វា។យើងត្រូវបន្តបោសសម្អាតឧបសគ្គនៃសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់សារមន្ទីរ   ត្រូវរួមគ្នាបង្កើតជាជាងត្រួតត្រា។ សហការជាមួយសហគមន៍ និងបុគ្គល  ដើម្បីកត់ត្រានូវសម័យកាលដ៏វិសេសវិសាលនេះ សម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ   បន្ទាប់ពីការចែករំលែកបទពិសោធន៍របស់មនុស្សយ៉ាងជ្រាលជ្រៅនេះ   ជួយក្នុងការកសាងឡើងវិញនិងព្យាបាល  គឺ​ជាបញ្ហា​ប្រឈមនិងការទទួលខុសត្រូវរបស់សារមន្ទីរ  តែវាក៏ជាកិត្តិយសផងដែរ។ ទាំងនេះក៏មិនមែនជាគំនិតថ្មីដូចគ្នាដែរ  បន្ទាប់ពីរងរបួស  សិល្បៈមានថាមពលព្យាបាលនេះមិនមែនជាគំនិតថ្មីទេ   សារមន្ទីរគឺជាកន្លែងសុវត្ថិភាព (និងចាំបាច់) ដើម្បី​នាំ​មនុស្ស​មក​ជុំ​គ្នាឬការសាកសួរព្រឹត្តិការណ៍សង្ស័យនិងរំលឹកពីការរងរបួសដ៏ឈឺចាប់។  ប៉ុន្តែផ្ទុយ​មក​វិញ     លើកនេះវាកាន់តែស៊ីជម្រៅ ចាប់ពីក្នុងស្រុកប្រែទៅជាសកល។ សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សពិភពលោកមាត្រាទី3 មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត  សេរីភាព និងសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួន។  សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សពិភពលោកមាត្រាទី 25-1 មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបានស្តង់ដារនៃការរស់នៅដែលចាំបាច់សម្រាប់សុខុមាលភាពខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសារ  រួមទាំងសម្លៀកបំពាក់ អាហារ ផ្ទះសម្បែង ឱសថ និងសេវាសង្គមចាំបាច់នានា។ ហើយ ពួកគេមានសិទ្ធិទទួលបានការការពារ  នៅក្នុងករណីអត់ការងារធ្វើ ជំងឺ ពិការភាព ស្ត្រីមេម៉ាយ ចាស់ជរា ឬក្នុងស្ថានភាពគ្រោះ​ថ្នាក់​ដោយ​សារ​គ្រោះ​មហន្ត​រាយណាមួយ  បណ្តាលឱ្យអសមត្ថភាពក្នុងការរស់នៅជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ វិបត្តិ​អាកាសធាតុ​ពិភពលោក​ក៏​ជា​ការ​គំរាម​កំហែងដ៏ធំមួយផងដែរ​ដល់​របៀប​រស់​នៅ​របស់​យើង ហើយក៏ជា​វិបត្តិ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដ៏​ធំផងដែរ។ បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុវត្ថិភាពស្បៀងអាហារ ទីជម្រក និងអាយុជីវិតទៀតផង ។ នេះ​ជាការគំរាមកំហែងដ៏ជាក់លាក់មួយចំពោះតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក តាមពិតគឺងាយរងគ្រោះបំផុតដែលប្រឈមមុខនឹងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ថ្វីត្បិតតែប្រទេសកោះតូចៗរួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុតិចជាងប្រទេសដទៃទៀតក៏ដោយ។ សារមន្ទីរទាំងអស់ទទួលខុសត្រូវក្នុងការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងចាត់វិធានការ ហើយនៅក្នុងពិភព "ក្រោយការពិត" ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវតែការពារការពិតតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ  សារមន្ទីរក៏គួរតែដើរតួជាអ្នកការពារភស្តុតាងផងដែរ។ នៅពេលដែលខ្ញុំជានាយកសារមន្ទីរ និងវិចិត្រសាលម្ចាស់ក្សត្រី Victoria នៃ ទីក្រុង Tasmania ប្រទេសអូស្ត្រាលី(Queen Victoria Museum and Gallery ហៅកាត់ថាQVMAG)  អ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់យើងបានរកឃើញថា ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបរិយាកាសក្តៅ សត្វ(សត្វល្អិត) កំពុងធ្វើចំណាកស្រុកបន្តិចម្តងៗទៅភាគខាងត្បូង ។ ជាមួយ​នឹង​ភស្តុតាង នេះ និង​អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​ប្រកាស​ពី​វិបត្តិ​អាកាសធាតុ​ដែល​ជិត​ឈាន​មក​ដល់ សារមន្ទីរបានសម្រេចចិត្តធ្វើ ការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុជាអាទិភាពស្នូលយ៉ាងរលូន។ គន្លឹះមិនមែនគ្រាន់តែអាស្រ័យ​លើការប្រមូលគំរូចំណេះដឹង និងភស្តុតាងប៉ុណ្ណោះទេ រឹតតែពាក់ព័ន្ធនឹងអាកប្បកិរិយាផងដែរ។ នៅដើមឆ្នាំ2020 សារមន្ទីរ និងសួនច្បារ Horniman ក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍(Horniman Museum and Gardens)បានអនុម័តធ្វើសេចក្តីប្រកាសអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុមួយដែលរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង មិនត្រឹមតែផ្តោតលើការធ្វើការជាមួយអ្នកទស្សនាសារមន្ទីរប៉ុណ្ណោះទេ  សារមន្ទីក៏ប្រឈមនឹងការពិនិត្យឡើងវិញនូវទម្លាប់ និងសកម្មភាពរបស់ពួកគេផងដែរដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹង ការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ។ ពិភពសារមន្ទីរត្រូវតែគិតដោយខ្លួនឯងចំពោះអ្វីដែលត្រូវធ្វើជាមួយបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ -តើយើងអាចប្រើប្រាស់ធនធានរបស់យើងដោយរបៀបណា? តើយើងចាប់ ផ្តើមរៀបចំផែនការសាងសង់ប្រកបដោយនិរន្តរភាពមែនទេ? តើអ្នកផ្តល់មូលនិធិរបស់យើងយល់ស្របនឹងការយល់ឃើញរបស់យើងទេ? មិនមែននៅលើក្រុមប្រឹក្សាភិបាលទេគឺនៅលើវិស័យសាធារណៈនាពេលថ្មីៗនេះ មានការពិភាក្សាវែកញែកលើការផ្តល់មូលនិធិរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រេងសម្រាប់សារមន្ទីរ ។ តើត្រូវធ្វើដូចម្ដេចចំពោះតម្រូវការរបស់ជនភៀសខ្លួនដោយសារអាកាសធាតុ? ប្រសិនបើអ្នកគិតថាវាជាបញ្ហានាពេលអនាគត នោះអ្នកគិតខុសហើយ។ បញ្ហាឥឡូវនេះវាបានកើតឡើងរួចទៅហើយ ក្នុងឆ្នាំ 2020 នៅទូទាំងពិភពលោកមនុស្សប្រម៉ាណ 30.7 លាននាក់ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅដែលច្រើនជាង 98% បណ្តាលមកពីគ្រោះមហន្តរាយទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុ។ ប្រជាជនរាប់ពាន់នាក់នៃកោះ ម៉ារសាលMarshallត្រូវបានទទួលបានតាំងទីលំនៅថ្មីនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយនៅទីនោះបញ្ហាប្រឈមថ្មីដែលពួកគេប្រឈមមុខគឺរបៀបរក្សាវប្បធម៌ និងប្រពៃណី។ សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សពិភពលោកមាត្រាទី7 នៅចំពោះមុខច្បាប់មនុស្សគ្រប់រូបមានភាពស្មើគ្នា  និងមានសិទ្ធិទទួលបានច្បាប់ការការពារស្មើគ្នា ដោយគ្មានការរើសអើងណាមួយឡើយ។ មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបាន ការការពារស្មើគ្នា ដើម្បីរួចផុតពីការអនុវត្តការរើសអើងណាមួយដែលបំពានលើសេចក្តីប្រកាសនេះ និងអំពើណាមួយដែលញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើងបែបនេះ។    ការ​ប្រើ​កម្លាំងអាវុធ​ចំពោះ​មនុស្ស​ពណ៌​សម្បុរ​ខុសគ្នាបាន​បង្ក​ឱ្យ​មាន​ចលនាក្នុងការ​តវ៉ា​ទូទាំង​ពិភពលោក  "ជីវិតរបស់ជនជាតិខ្មៅក៏ជាជីវិតដែរ" បានត្រលប់មកវិញហើយ។ ចលនា​ដំបូង​ផ្តោត​លើ​អំពើ ហឹង្សា​ឃោរឃៅ​របស់​ប៉ូលិសក្រោយពីទទួលបានការឆ្លើយតបជាសកលនិងពង្រីកវិសាលភាពម្តងទៀត  គ្របដណ្តប់ជាមួយការប្រកាន់ជាតិសាសន៍តាម ស្ថាប័ន  បន្ទាប់ពីឥទ្ធិពលនៃអាណានិគមនិយមនិងបញ្ហាផ្សេងៗទៀត។បញ្ហា​នេះត្រគប់មកវិញម្ដងទៀត វាផ្តល់នូវការពិនិត្យកាន់តែច្បាស់អំពីអតីតកាល និងសកម្មភាពរបស់សារ មន្ទីរ។ ក្រុមទាំងនេះតាមរយៈការសម្តែងឆាកមកអន្តរាគមន៍ដើម្បីកាន់កាប់កន្លែងសារមន្ទីរ  ដូចជា"ឱ្យទីកន្លែងនេះក្លាយជាអាណានិគម"និង"ប្រេងចក្រភពអង់គ្លេសនៅ ឬអត់" ការសង្ស័យគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃសកម្មភាពវាគ្មានអ្វីថ្មីឡើយ   មន្ត្រី​អំពាវនាវ​ជាផ្លូវការឱ្យ​សារមន្ទីរអង់គ្លេសប្រគល់ចម្លាក់ថ្ម Parthenonកាល​ពី​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1980មកវិញ កាលពីឆ្នាំ 1990 ប្រវត្តិវិទូសិល្បៈជនជាតិអាមេរិកម៉ូរីសប៊ឺកឺ Maurice Berger ក៏បានសង្ស័យផងដែរថា"តើសារមន្ទីរសិល្បៈមានការរើសអើងជាតិសាសន៍មែនទេ?"។ប៉ុន្តែមិន​ធ្លាប់​មានព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នេះ ដូចសម័យបោកបក់នាំមកនូវវិញ្ញាណដូចនេះទេ។ បង្កើនចំណាប់អារម្មណ៍លើទំនាក់ទំនងមូលនិធិសារមន្ទីរ  សងបុរាណវត្ថុត្រឡប់មកវិញ វិធីទទួលបាននិងតំកល់ទុកផលិតផល គំនិតផ្តួចផ្តើមនិងការព្រួយបារម្ភអំពីលក្ខខណ្ឌការងាររបស់និយោជិកនិងជនជាតិដើមភាគតិច។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយViceផលិតកម្មវិធី《ដំណើរទេសចរណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តដែលមិនចម្រោះ》(The Unfiltered History Tour)បានពិភាក្សាស្វែងយល់ពីរឿងរ៉ាវនៃសារមន្ទីរអង់គ្លេស"ចម្រូងចម្រាសពីវត្ថុបុរាណ"ប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះមានអតីតបុគ្គលិកនៃស្ថាប័នវប្បធម៌មួយចំនួនក៏បាននិយាយប្រឆាំងនឹងវិសមភាពនៅកន្លែងធ្វើការ និងការរើសអើងតាមរចនា សម្ព័ន្ធ  ក្នុងនោះមានរួមទាំងសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សកាណាដា  ពិតជាដំនៀលដែលគួរឱ្យក្លាច។ ដោយសារ​វត្ថុបុរាណ​វប្បធម៌​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​សហគមន៍​ សំឡេងទាមទារឱ្យ​មាន​ការ​ប្រគល់​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​របស់​ខ្លួន​មកវិញដោយ​ស្របច្បាប់ កំពុងកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ2018កូនចៅនៃកុលសម្ព័ន្ធរ៉ាប៉ានុយ( Rapa Nui)របស់កោះបុណ្យអ៊ីស្ទើរEasterបានធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅសារមន្ទីរអង់គ្លេស ដើម្បីទាមទារ​ត្រីឱ្យធូណាtupuna (ដូនតា)​ពួក​គេ​ត្រឡប់​មក​វិញ​ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជារូបសំណាកម៉ូអៃ Moai ​មាន​ឈ្មោះ​ថាហោ ហាកាណាណៃ អា Hoa Hakanai'a ។ក្នុងកម្មវិធីពិសេស"មគ្គុទ្ទេសក៍គ្មានការចម្រោះនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ"អំពីការប្លន់អាណានិគមរបស់ហោ ហាកាណាណៃ អាHoa Hakanai'a តាលីតា រ៉ាពូ (កូនចៅជំនា់ក្រោយនិងជាអភិបាលនៃកោះអ៊ីស្ទើរ ) បាននិយាយចំៗថា៖ "រ៉ាប៉ានុយRapa Nuiមានរូបកាយ ប៉ុន្តែព្រលឹងអ្នកស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់អ្នក។បើយើងគ្មានព្រលឹង  មិនខុសអ្វីពីមនុស្សស្លាប់ដើរកាត់ពិភពលោកឡើយ។  "អ្នកសិក្សាការប្រមូលពីជនជាតិដើមជាច្រើនសុទ្ធតែដឹងថា  វិញ្ញាណនៃវត្ថុបុរាណ ពិតជារស់នៅជាមួយក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច គ្រួសារ និងកូនចៅរបស់វា។ តើនេះគឺមិនមែន គួរតែក្លាយជាធម្មតាហើយ ឬវាគ្មានអ្វីពិសេសទេ ?តើ​សារមន្ទីរ​មាន​ជំហរ​អ្វី​ដើម្បី​ប្រកែក​?  ប្រសិនបើម្ចាស់ទំនៀមទំលាប់យល់ថាការបង្រួបបង្រួម "រាងកាយនិងព្រលឹង" គឺជាលទ្ធផលល្អបំផុតនោះ។ ប្រសិនបើយើងមិនមានឆន្ទៈក្នុងការផ្តាច់ខ្លួនយ៉ាងសកម្មពីអាណានិគមទេនោះ យើងពិតជាទទួលខុសត្រូវចំពោះផលវិបាកដែលកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចមាត្រាទី3 យើង​មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​ចិត្ត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង។ ពួកយើងមានសេរីភាពក្នុងការកំណត់ស្ថានភាពនយោបាយដោយផ្ទាល់ខ្លួន និងបន្តស្វែងរកការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងវប្បធម៌ផ្ទាល់ខ្លួន។ ទោះបីជារដ្ឋ (អូស្ត្រាលី) កំពុងចាត់វិធានការជាបណ្តើរៗលើការពារសិទ្ធិមនុស្សរបស់ពលរដ្ឋរបស់ពួកគេក៏ដោយ     ប៉ុន្តែ​នេះ​ជា​ប្រទេស​ដែល​គ្មាន​ច្បាប់​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្រិត​សហព័ន្ធ  ការរស់នៅ​ទីនេះ  ពេលកំពុងសរសេរអត្ថបទនេះ ខ្ញុំយល់ឃើញថាខ្លួនខ្ញុំស្ថិតក្នុងទីតាំងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ។ទោះបីជាឧត្តមគតិអាចនឹងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពគ្មានទីបញ្ចប់ក៏ដោយប៉ុន្តែ​ស្ថានភាព​នេះ​ធ្វើឱ្យមានការថែទាំនិងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការផ្តល់អត្ថន័យដល់សិទ្ធិមនុស្សត្រឡប់ទៅក្នុងដៃរបស់បុគ្គល និងអង្គការនានា។ ក្នុង​ពេល​ដំណាលគ្នាខ្ញុំក៏​កំពុង​បង្កើត​អង្គភាព​វប្បធម៌​ថ្មី​មួយ​ដែរ ​គឺ​វិចិត្រសាល​ជាតិ​នៃ​ជនជាតិ​ដើម​អូស្ត្រាលី​ដែល​នឹង​មាន​ទីតាំងមូលដ្ឋាន​នៅ​ Alice Springs ក្នុង​ដែនដី​ភាគ​ខាងជើង។ វាជាកន្លែងដ៏ស្រស់ស្អាតហើយមានជម្លោះ ជាមួយនឹងវប្បធម៌ និងសិល្បៈប្លែកៗ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ មានភាពងាយរងគ្រោះ និងរបួសអន្តរជំនាន់។ ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីតំណាងឱ្យវប្បធម៌ចំណាស់បំផុតនៅលើផែនដីដែលបានរស់រានមានជីវិតរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ហើយជាការមើលឃើញវប្បធម៌យូរអង្វែងមិនធ្លាក់ចុះនិងរស់រវើករបស់ពួកគេ។នៅពេលដែលសិល្បៈជនជាតិដើមភាគតិចបានផ្លាស់ប្តូរពីខ្សាច់និងថ្មផ្ទេរទៅផ្ទាំងគំនូរ និងផ្ទាំងក្រណាត់ នោះគន្លងនៃប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈអូស្ត្រាលីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយមិនអាចត្រឡប់វិញបាន ដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទស្សនិកជនជុំវិញពិភពលោកឱ្យជក់ចិត្ត។វិចិត្រករ និងក្រុមជនជាតិ ពួកគេទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ទាំងអស់ពីក្នុងសង្គម សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងស្មារតី ដោយណែនាំរឿងរ៉ាវ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិដើមភាគតិចដល់ទស្សនិកជនថ្មីៗ និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងវប្បធម៌។សម្រាប់ខ្ញុំ ដែនដីភាគខាងជើង ដែលបច្ចុប្បន្នខ្ញុំហៅថាផ្ទះ គឺជាវិចិត្រសាលសិល្បៈដ៏ធំ និងរីកចំរើនហើយរស់រវើកបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។បើមិនចង់អើពើក៏ពិបាកដែរ ចំពោះភាពរឹងមាំនៃការបង្កើតសិល្បៈនៅទីនេះ។ ទន្ទឹមនោះដែនដីភាគខាងជើងក៏ជាកន្លែងដែលសមាមាត្រជនជាតិដើមអូស្ត្រាលី និងប្រជាជាតិដើមភាគតិចនៅកោះច្រកសមុទ្រធូរ៉េសខ្ពស់បំផុតដែរ មានជិត 45% នៃគ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិចរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ។អត្រា​ធ្វើ​អត្តឃាត​ក្នុង​ចំណោម​យុវជន​គឺ​បី​ដង​នៃ​មធ្យម​ភាគ​ជាតិ។ ចំនួនប្រជាជនជិត 85%នៅក្នុងពន្ធនាគារដែនដីភាគខាងជើងទាំងអស់សុទ្ធតែជាជនជាតិដើម។ ច្នេះសំណួរដែលខ្ញុំសួរក្នុងចិត្តខ្លួនឯងថា បញ្ហាវាគឺមិនមែនដូចជាវិចិត្រសាលសិល្បៈជាតិជនជាតិដើមអញ្ចឹងគឺគ្រាន់តែជាវិចិត្រសាលសិល្បៈមួយ(បើនិយាយអញ្ចឹ ងកន្លែងផ្សេងទៀតក៏អាចដែរ)តើ គួរតែទាមទារសិទ្ធិមនុស្ស ឬទេ? ហើយតើយើងគួរតែទាមទារដោយរបៀបណា។ បើយើងចង់ឱ្យមានអត្ថន័យ និងបង្កើតអត្ថន័យ យើងត្រូវគិតឡើងវិញ និងរចនាឡើងវិញនូវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរបស់យើង។ ចំពោះវិចិត្រសាលសិល្បៈជាតិជនជាតិដើមភាគតិច នេះតំណាងឱ្យប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ជនជាតិដើមភាគតិច  ធានាអភិបាលកិច្ច ការគ្រប់គ្រង និងបុគ្គលិកភាគច្រើនជាជនជាតិដើម វាក៏មានន័យផងដែរថា វិចិត្រសាលសិល្បៈគួរតែប្តេជ្ញាចិត្តកម្ពស់ក្នុងការបញ្ចេញមតិ គំនិតផ្តួចផ្តើម ចែករំលែកការទទួលខុសត្រូវ និងប្រាប់ការពិត។ នេះជាការចាំបាច់ ប្រសិនបើអូស្ត្រាលីត្រូវព្យាបាលរបួសពីអតីតកាលរបស់ខ្លួន ហើយឆ្ពោះទៅរកការបង្រួបបង្រួមជាតិ។វិចិត្រសាលសិល្បៈធម្មតា /គំរូសារមន្ទីរសរុបមកគឺនៅឆ្ងាយគ្មានសមត្ថភាពមិនអាចទៅរួចនោះទេវា។ យើងជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក និងបញ្ហាប្រឈមសិទ្ធិមនុស្សដែលបានពិពណ៌នានៅក្នុងអត្ថបទនេះ    វាជៀសមិនរួច ដោយមិនគិតពីទំហំ ទីតាំង ឬគោលបំណងរបស់វាឡើយ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកនេះស្ថាប័នវប្បធម៌ភាគច្រើនបានផ្តោតលើទស្សនិកជនជាសំខាន់ ហើយការគិតដែលផ្តោតលើទស្សនិកជនក៏បាននាំមកនូវអត្ថប្រយោជន៍ដ៏ធំផងដែរ — ទំនាក់ទំនងកាន់តែប្រសើរឡើង កាន់តែចំចំណុចសំខាន់និង រាប់មិនអស់ត។ ប៉ុន្តែ​ពេល​នេះ​ដល់​ពេល​ត្រូវ​បោះ​ជំហាន​ទៅ​មុខ​ទៀត។យើងត្រូវរៀនផ្អែកលើមនុស្សជាតិជាចំបង ដោយចាប់ផ្តើមដោយការទទួលយកសិទ្ធិនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សគ្រប់រូបជាទំនួលខុសត្រូវរបស់យើង។ 

2022-03-30

ណែនាំសង្ខបពីអ្នកនិពន្ធ៖យន់ស៊ុយវឹន ស៊ុយវឹន(Emily)គឺជាជំនួយការស្រាវជ្រាវក្នុងការលើកកម្ពស់ការអប់រំរបស់សារមន្ទីរជាតិតៃវ៉ាន់។ការស្រាវជ្រាវចម្បងផ្តោតលើភាពអភ័យទោសនៃសង្គមតៃវ៉ាន់ចំពោះអន្តោប្រវេសន៍អន្តរជាតិ និងភាពដែលអាចធ្វើបានក្នុងពេលថ្មីៗនៃសារមន្ទីរ។ ក្នុងឆ្នាំ 2015 គាត់ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យអនុវត្តកម្មវិធីមគ្គុទ្ទេសក៍អន្តោប្រវេសន៍នៅក្នុងសារមន្ទី   ដែលរួមបញ្ចូលមគ្គុទ្ទេស ទេសចរណ៍ពហុភាសា ភាគច្រើនជាភាសាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាសាអង់គ្លេស និងចិន ព្រមទាំងជួយក្នុងការបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងសារមន្ទីរ និងសហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2016 មក សារមន្ទីរបានធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ភាគីទាំងពីររហូតមកទល់ពេលនេះ បានប្រារព្ធធ្វើមហោស្រពសិល្បៈមួយចំនួន ដែលទាក់ទងនឹងវប្បធម៌នៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជាការតាំងពិពណ៌ សកម្មភាពអប់រំជាដើម  ព្រមទាំងការបកស្រាយអំពីការតំកល់ទុកផលិតផលប្រមូលបានពីបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។ ណែនាំសង្ខបពីអង្គភាព៖ សារមន្ទីរជាតិតៃវ៉ាន់ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1908  គឺជាសារមន្ទីរចំណាស់ជាងគេនៅតៃវ៉ាន់។ នៅឆ្នាំ 1915 អគារសារមន្ទីរត្រូវបានសាងសង់ជាស្ថពរនៅលើទីតាំងបច្ចុប្បន្ន។ រយៈពេលជាងមួយសតវត្សមកហើយ   សារមន្ទីរឈរនៅមុខស្ថានីយ៍រថភ្លើងតៃប៉ិ   ការតំកល់ទុកផលិតផលដ៏សម្បូរបែប និងទីតាំងភូមិសាស្រ្តពិសេសតែមួយគត់ដែលមិនអាចខ្វះបាន។   ស្ថាបត្យកម្មបានធ្វើឱ្យសារមន្ទីរជាតិតៃវ៉ាន់ក្លាយជាកន្លែង​សម្គាល់សំខាន់ដែលមិនអាចខ្វះបាននៅក្នុងទីក្រុងតៃប៉ិ។ ការតំកល់ទុកផលិតផលនៅក្នុងសារមន្ទីបន្តផ្តោតទៅលើ ការសិក្សាពីមនុស្សជាតិ វិទ្យាសាស្ត្រផែនដី សត្វវិទ្យា រុក្ខសាស្ត្រ ភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌។ ក្នុងរយៈពេលដប់ឆ្នាំកន្លងមកនេះ សារមន្ទីរតៃវ៉ាន់បានបន្ថែមនូវសមភាពវប្បធម៌ និងប្រធានបទចូលរួមចម្រុះ  ឆ្លើយតបទៅនឹងនិន្នាការសង្គមចុងក្រោយបង្អស់ក្នុងការធ្វើចំណាកស្រុកឆ្លងដែន។ តាមរយៈការតាំងពិព័រណ៍ប្រធានបទ សកម្មភាពអប់រំ ការបោះពុម្ពផ្សាយ និងគម្រោងវប្បធម៌ឆ្លងជាតិផ្សេងៗ សារមន្ទីរសម្រេចបាននូវគោលដៅអប់រំរបស់ខ្លួនក្នុងការបម្រើសាធារណៈជននៃមជ្ឈដ្ឋានវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នា ។ បុព្វកថា សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សជាតិ(NHRM) នៅតៃវ៉ាន់គឺជាកន្លែងចងចាំដ៏សំខាន់មួយ ដើម្បីរំលឹកដល់ប្រជាជនតៃវ៉ាន់ឱ្យចងចាំអំពីការអភិវឌ្ឍន៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅតៃវ៉ាន់ និងសម័យភេរវកម្មពណ៌សដ៏សំខាន់នៅរយៈពេលដែលវឌ្ឍនភាព។ សារមន្ទីរនេះក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស  គាំទ្របញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស  លើកកម្ពស់គោលគំនិតសិទ្ធិមនុស្ស និងការតស៊ូមតិលើតម្លៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកល ដើម្បីការពារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សរបស់តៃវ៉ាន់ផងដែរ។ ក្រោមការទទួលស្គាល់ដោយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកជំនាញនៅសមាគមន៍ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិនៃសារមន្ទីរ (ICOM)   អង្គការសំខាន់ៗនៅក្រោមសហព័ន្ធអន្តរជាតិនៃសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្ស (FIHRM) និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធ សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សជាតិតៃវ៉ាន់បានបង្កើតសាខាអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកនៃសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិ(FIHRM-AP)។ ភារកិច្ចថ្មីរបស់សារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សជាតិតៃវ៉ាន់ និងសាខាអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកនៃសារមន្ទីរសិទ្ធិមនុស្សសហព័ន្ធអន្តរជាតិនាពេលបច្ចុប្បន្នគឺ បានបញ្ចូលប្រធានបទសិទ្ធិមនុស្សក្នុងស្រុក ជនឆ្លងប្រទេសចល័តទូទាំងពិភពលោក និងប្រធានបទសិទ្ធិ មនុស្សចូលទៅក្នុងបរិបទ។ កន្លងមកអង្គភាពទាំងពីរតែងតែឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិតាមរយៈវិធីបង្កើតបណ្តាញអនឡាញ និងដើរតួជាវេទិកា/ស្ពានដើម្បីជំរុញការលើកកម្ពស់រការសន្ទនាវាងរដ្ឋាភិបាល អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល សារមន្ទីរ និងសហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍ឆ្លងដែននៅតៃវ៉ាន់។ វេទិកានេះក៏ជាលើកទីមួយដែរដែលអ្នកអនុវត្តន៍សារមន្ទីរ និងបុគ្គលិកអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមានឱកាសពិភាក្សាទល់មុខគ្នា ពិនិត្យប្រធានបទ និងរួមដៃគ្នាធ្វើការដោះស្រាយប្រធានបទជនអន្តោប្រវេសន៍ដែលរស់នៅតៃវ៉ាន់ និងប្រធានបទសិទ្ធិមនុស្ស។ ប្រធានបទជាច្រើនដែលនាំមកដោយជំនោរចល័តអន្តរជាតិក្នុងគោលបំណងលំហូរចូលទីក្រុង  បានក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមចំពោះសារមន្ទីរសហសម័យ។ ការផ្តោតសំខាន់នៃវេទិកានេះគឺ តាមរយៈការសន្ទនាឆ្លងវប្បធម៌សារមន្ទីរគួរស្វាគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍    វាយបំបែកនូវការយល់ច្រឡំ   ការរើសអើង និងអារម្មណ៍នៃការមិនរាប់បញ្ចូលពូជសាសន៍ដោយរបៀបណា ។ម៉្យាងទៀតក៏បានពិភាក្សាផងដែរអំពីសារមន្ទីគួរបង្កើតឃ្លាំងបណ្ណសាររបៀបណាសម្រាប់ប្រធានបទសិទ្ធិមនុស្សចល័ត រក្សាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងបុរាណវត្ថុ ប្រមូលវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួន  រឿងនិទាន  និងការចងចាំរួម។តាមរយៈការពិភាក្សាស៊ីជម្រៅនៅក្នុងវេទិកានៃសិក្ខាសាលារយៈពេលបីថ្ងៃពេញ   វាគ្មិនមកពីតៃវ៉ាន់ អូស្ត្រាលី ឥណ្ឌា សហរដ្ឋអាមេរិក បង់ក្លាដែស ទូបូ (ទីបេ) និងស៊ូដង់ខាងត្បូង បានចែករំលែកទស្សនៈ និងបទពិសោធន៍របស់ពួកគេ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅកាន់ពិភពលោកពីជំនោរកើនឡើងនៃនិន្នាការចល័ត និង ប្រធានបទសិទ្ធិមនុស្សដែលពាក់ព័ន្ធ  ផ្អែកលើសារមន្ទីរវិទ្យា ទ្រឹស្តី និងបទពិសោធន៍ជាមូលដ្ឋានពង្រឹងដល់ការងារជាក់ស្តែងផ្សេងៗ។ ប្រធានបទនៃវេទិកាថ្ងៃទី 20 ខែតុលា៖ បណ្តាញសារមន្ទីអន្តោប្រវេសន៍ និងយុត្តិធម៌សង្គម វគ្គទី 1៖ ការរចនាគំរោងអំពីការសន្ទនានិងពិភាក្សារវាងសារមន្ទីរ និងសហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍ (កម្មករ) និងសាធារណៈជន លោករ៉ូហ៊ីនី កាប៉ាដា(Rohini Kappadath)នាយកសារមន្ទីរអន្តោប្រវេសន៍ភ្ជាប់នៅក្នុងក្រុមសារមន្ទីរវិចតូរីយ៉ា Victoria ប្រទេសអូស្ត្រាលី  បានលើកឡើងនូវវិធីខាងក្រោមជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សារមន្ទីរក្នុងការអនុវត្តន៍សិទ្ធិមនុស្ស៖ ប្រឈមមុខនឹងតួនាទីថ្មីរបស់សារមន្ទីរ ពិនិត្យមើលគោលនយោបាយសារមន្ទីរហួសសម័យ តែងបន្តសួរខ្លួនឯងថា  តើយើងបានស្តាប់យោបល់របស់សហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍ដោយយកចិត្តទុកដាក់ឬនៅ  ដែលយើងនឹងសហការជាមួយពួកគេនាពេលអនាគត។ លោករ៉ូហ៊ីនីគាត់ក៏បានចែករំលែកវិធីសាស្រ្តការងារដ៏សម្បូរបែបរបស់គាត់  ពីបទពិសោធន៍បម្រើការងារជាច្រើនឆ្នាំក្នុងសារមន្ទីរអន្តោប្រវេសន៍អូស្ត្រាលី។ វាគ្មិនពីររូបបន្ទាប់គឺយន់ស៊ុយវឹននិងលីអ៊ីងស៊ាន់មកពីតៃវ៉ាន់។អ្នកទាំងពីរបានចែករំលែកពីគោលការណ៍សារមន្ទីរថ្មីរបស់សារមន្ទីរជាតិតៃវ៉ាន់ និងសារមន្ទីរការងារនៃក្រុងកៅស្យុង។ រលកទីមួយនៃពលករចំណាកស្រុកមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានចូលតៃវ៉ាន់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ។  គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១  តៃវ៉ាន់មាន​ពលករ​ចំណាក​ស្រុក​មក​ពី​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជាង ៧០​ម៉ឺន​នាក់ និង​ជនអន្តោប្រវេសន៍ជាង ៣០​ម៉ឺន​នាក់។ ពលករចំណាកស្រុកចូលមកតៃវ៉ាន់ដើម្បីបំពេញតម្រូវការហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ  ការនេសាទត្រី ឧស្សាហកម្ម ផលិត និងការមើលថែទាំមនុស្សតាមផ្ទះ។ ជនមករស់នៅថ្មីលើកោះតៃវ៉ាន់ភាគច្រើនមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងជាអន្តោប្រវេសន៍អាពាហ៍ពិពាហ៍  ហើយពួកគេក៏បានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃប្រភពកម្លាំងពលកម្ម និងសមាសភាពគ្រួសាររបស់តៃវ៉ាន់ផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សង្គមតៃវ៉ាន់មានទស្សនៈមើលងាយជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍យ៉ាងចាក់ឬសចាក់គល់។ ឧបសគ្គខាងវប្បធម៌ និងភាសា  ការយល់ច្រឡំ  ការរើសអើងធ្វើឱ្យពលករចំណាកស្រុក និងអ្នកចំណូលថ្មី (ប្តីប្រពន្ធបរទេស) នៅក្នុងតៃវ៉ាន់នៅតែបន្តរងនូវការព្យាបាទនិងយល់ច្រឡំឥតឈប់ឈរ។ សារមន្ទីរដែលបានបង្កើតឡើងដំបូងបំផុតនៅតៃវ៉ាន់ នោះគឺសារមន្ទីរជាតិតៃវ៉ាន់ (តៃព័រ) ទីតាំងនៅក្នុងទីក្រុងតៃប៉ិ នៅក្នុងឆ្នាំ 2015បានបើកដំណើរការ "សេវាមគ្គុទ្ទេសក៍ពហុភាសា" ។ បានជ្រើសរើសអ្នករស់នៅថ្មីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ឱ្យធ្វើជាមគ្គុទ្ទេសក៍សារមន្ទី រដើម្បីផ្តល់ជូនដល់បងប្អូនជនរួមជាតិអន្តោរប្រវេសន៍ក្នុងប្រទេសនូវការពិសោធន៍របស់សារមន្ទីរដែលគ្មានឧបសគ្គភាសា (រូបភាពទី 1)។ ក្រៅ​ពី​នេះ សារមន្ទីរតៃវ៉ាន់ក៏​បាន​ទាក់ទង​យ៉ាង​សកម្ម​ជាមួយ​សហគមន៍​ពលករ​ចំណាក​ស្រុក  ហើយ​បាន​រួម​គ្នា​រៀបចំ​ពិធី​បុណ្យ​ពហុវប្បធម៌  ​ ឯការរៀបចំ​ខ្លឹមសារ​កម្មវិធី​បាន​រៀបចំដោយសមាជិក​សហគមន៍ផ្ទាល់ (រូបភាពទី 2)។ដូច្នេះ  អ្នករស់នៅថ្មី និងពលករចំណាកស្រុកអាចបញ្ចេញមតិដោយសេរី  និងបង្ហាញភាពស្រស់ស្អាតនៃវប្បធម៌របស់ខ្លួននៅសារមន្ទីរតៃវ៉ាន់។