Tác giả: Aung Min

Aung Min sinh năm 1964 tại Yangon, là một trong những nhà nghệ thuật được chú ý tại Yangon gần đây. Năm 1990, sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa 1 Yangon (University of Medicine 1 Yangon), Aung Min trở thành bác sĩ và làm việc tại vùng đồng bằng Irrawaddy, sau đó chuyển đến Yangon tiếp tục theo ngành y đến năm 2018. Năm 1999, ông từng xuất bản tiểu thuyết “Đêm kinh hoàng” (Dreadful Night), năm 2004 xuất bản “Tôi đến thị trấn nhỏ này với một nhiệm vụ” (I Came to this Small Town with a Duty), và năm 2010 xuất bản tác phẩm “Nghệ thuật Đương đại Myanmar: phần 1” (Myanmar Contemporaty Art part 1). Năm 2007, ông có cơ hội tiếp xúc với công việc làm phim và viết kịch bản khi trường Điện ảnh và truyền hình thuộc Học viện Nghệ thuật biểu diễn Praha tổ chức hội thảo tại Yangon. Bộ phim tài liệu đầu tiên “Phòng khám của tôi” (The Clinic) được ra mắt vào năm 2010, kể về công việc bác sĩ hàng ngày của ông ở khu ngoại ô Yangon. Năm 2012, ông bắt đầu viết kịch bản cho bộ phim “Hòa thượng” (The Monk) được quay vào năm 2014. Aung Min cùng với vợ của ông và cũng là người cộng sự của ông là bác sĩ tâm lý – tiến sĩ San San Oo đồng sáng lập Dự án phòng khám sức khỏe tâm lý Aung (Aung Metal Health Initiative, Aung MHI). 

Dự án phòng khám sức khỏe tâm lý Aung

Tiền thân của dự án này là phòng khám Aung (Aung Clinic), nằm tại Yangon, chuyên ứng dụng các phương pháp trị liệu nhằm hỗ trợ cho các bệnh nhân gặp vấn đề về tâm lý. Ngoài các bữa tiệc gặp mặt hàng tuần, từ năm 2019 dự án này cũng bắt đầu tổ chức triển lãm thường niên “Không có đau thương, không có nghệ thuật” (No TRauma No Art).

Dự án phòng khám sức khỏe tâm lý của Aung: Nhìn về nỗi đau sâu sắc của Myanmar

Phòng khám Aung và vấn đề sức khỏe phổ biến ở Yangon

Phòng khám Aung được thành lập vào năm 2000 tại vùng ngoại ô Bắc Dagon (North-Dagon) thuộc Yangon. Quận Bắc Dagon được chính phủ quy hoạch cho những nhân viên công chức làm việc dưới chế độ độc tài quân sự. Họ trực tiếp xây dựng trên đất nông nghiệp, có rất nhiều nơi ngập nước nghiêm trọng, những con đường tối tăm và đầy rẫy tội phạm. Cư dân ở khu này đa số là người nghèo và người lao động. Vì nghèo khó mà những người dân ở đây thường có vấn đề sức khỏe, còn có nhiều người mắc chứng bệnh tâm thần hoặc nghiện ngập. Đó là một thời ký đen tối và chán nản nhất trong lịch sử Myanmar.

Đạo diễn Midi Z hỗ trợ Dự án phòng khám sức khỏe tâm lý: những thước phim về sức khỏe tâm lý của xã hội Myanmar 

Đạo diễn Midi Z trở lại Myanmar vào năm 2016 với hi vọng quay phim về phòng khám Aung. Bộ phim đầu tiên của ông ở Myanmar là “Băng độc” (Ice Poison, 2014) đã thể hiện rõ những tổn thương tâm lý và những vấn đề thường gặp của người dân ở khu vực phía Bắc Myanmar. Phim của đạo diễn Midi Z sử dụng phương pháp quay đơn giản nhưng hiệu quả, khắc họa rõ nét nỗi đau tâm lý của mỗi hoàn cảnh đặc biệt. Sau khi tham quan Phòng vẽ và dành thời gian tiếp xúc với bác sĩ và các thành viên ở đây, ông bắt đầu xây dựng câu chuyện, lấy bối cảnh là một phòng khám đơn giản, bác sĩ cũng chính là bệnh nhân, tạo ra một cái bóng phản ánh sự hỗn loạn của đất nước. Với sự kiên nhẫn, kiên trì và nỗ lực của đạo diễn Midi Z và đoàn làm phim, năm 2014 đã hoàn thành tác phẩm “Phòng khám” (The Clinic), miêu tả cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm lý của xã hội Myanmar. 

Myanmar sống dưới chế độ độc tài quân sự từ năm 1962. Đối với người dân mà nói, tổn thương là chuyện xảy ra hàng ngày, họ còn phải chịu đựng những tổn thương tập thể phức tạp của đất nước; gia đình, trường học, nơi làm việc, bệnh viện, nhà tù v.v đều có thể là nơi khiến cho con người cảm thấy đau khổ. Theo quan sát kinh nghiệm của Kế hoạch phòng khám sức khỏe tâm lý trong mười năm qua, ngoài vấn đề bệnh tâm lý của bản thân bệnh nhân, họ còn phải đối diện với nỗi đau mà cả xã hội đang chịu đựng, vì thế mới thường xảy ra rất nhiều vấn đề xã hội, khiến bạo lực, xung đột xảy ra thường xuyên hơn. Vì vậy, kế hoạch này đã hỗ trợ tâm lý trên phương diện xã hội cho người tham gia thông qua các hoạt động nghệ thuật. Mặt khác, thông qua bộ phim “Phòng khám” (The Clinic, 2024) của đạo diễn Midi Z, miêu tả quá trình chuyển đổi từ một phòng khám bình thường chuyển mình thành một không gian an toàn và thân thiện, đã đưa quá trình thay đổi của đất nước lên màn hình. 

Đạo diễn Midi Z cho biết: “Khi bạn lớn lên ở bang Shan, chỉ có 2 cách để bạn trở nên giàu có, đó là buôn bán ma tuy hoặc là tham gia băng nhóm vũ trang.” Ông đã phản ánh chân thực tình hình của Myanmar thông qua phim, cho dù đất nước này đang ở trong tình trạng hỗn loạn, ông vẫn kiên trì nỗ lực bước vào, một tình trạng chấn thương phức tạp đã có từ rất lâu mà hiếm khi được xem trọng ở trong nước.

Phản ánh bản thân qua phim ảnh của chính mình 

Năm 2013, Aung Min thành lập nhóm làm phim độc lập “Thập nam” (TEN MEN), để hỗ trợ các nhà làm phim trẻ ở Myanmar sản xuất một số phim ngắn và phim tài liệu. 

Dự án phòng khám sức khỏe tâm lý và nhóm “Thập nam” đều nằm trong một khu, “phòng vẽ” là nơi chăm sóc các bệnh nhân mắc chứng bệnh tâm thần nặng, và cũng là nơi nhóm “Thập nam” làm phim, hi vọng có thể kết hợp nghệ thuật với phương pháp chữa trị, ủng hộ họ dưới góc độ tâm lý và xã hội, đồng thời hướng dẫn các thành viên suy ngẫm về các vấn đề của bản thân. 

Đất nước này dường như đang đứng trước vực thẳm, người dân nên thể hiện suy nghĩ của bản thân và ghi chép lại thời kỳ chuyển mình này, ngoài việc chữa lành bản thân cũng có thể giúp đỡ lẫn nhau. Thế nhưng dưới sự thống trị độc tài quân sự chúng ta phải hết sức cẩn thận. Dưới sự áp bức và cấm đoán của chế độ độc tài, việc thể hiện suy nghĩ của bản thân ở Myanmar là việc rất nguy hiểm. Đối với tôi, làm phim chính là viết lách, và máy quay chính là cây bút của tôi.