Amin, Iyo, at Sa Lahat: Museo ng MIO bilang Proyekto para sa Pangangalaga ng Alalahanin
Ang “MIO” ay kumakatawan sa tatlong salitang Espanyol: Museo, Identidad at Orgullo.
Ang Mga May-akda: Eunice Báez Sánchez
Si Eunice Báez Sánchez ay nagpapalawak ng kaniyang karera sa sektor ng museo, ipinagmamalaki ang isang maikling karera na sumasaklaw sa pagtatanghal ng konsultasyon sa museo, pangkulturang pamamahayag, at mahalagang mga tungkulin sa pamamahala ng peryodismo at pagsasaliksik para sa iba't ibang pangkulturang gawain.
Sa kasalukuyan, si Eunice ay nagtataglay ng katungkulan bilang Chairman sa ICOM Costa Rica at nagsisilbi bilang Co-Chair sa Museo ng Identity and Pride (MIO), ang unang museo ng LGBTIQ+ sa rehiyon. Bukod sa mga tungkuling ito, nagdadala siya ng kaniyang kasanayan sa harapan bilang isang Konsultant sa Komunikasyon para sa UNESCO Regional Multisectoral Office sa San José, Costa Rica. Si Eunice Báez Sánchez ay naglilingkod bilang isang dedicadong tagapagtaguyod para sa kultura, pamanang kultural, at ang mahalagang tungkulin ng komunikasyon at kultura bilang isang tagasulong para sa makabuluhang positibong pagbabago sa lipunan.
Amin, Iyo, at Sa Lahat: Museo ng MIO bilang Proyekto para sa Pangangalaga ng Alalahanin
Ang MIO Museum ay isang museo na isinilang mula sa aktibismo. Natukoy ng mga tagapagtatag ng museo na maaari nilang pagsamahin ang mga taong interesado sa pangangalaga ng alaala ng LGTBIQ+ ng Costa Rica. Ang MIO ay kumakatawan sa tatlong salita sa Espanyol: Museo (Museum), Identidad (Identity), at Orgullo (Pride), ngunit mayroon din itong kahulugan bilang isang salitang nag-iisa. Sa Espanyol, ang MIO ay nangangahulugang “akin”. Hindi ito isang basta-bastang pagpili, ito ay pinili matapos ang maingat na pag-aaral at pagpapasya sa loob ng grupo na nagmungkahi ng ideya ng paglikha ng isang museo sa napakaliit na bansa ng Costa Rica.
Ang Costa Rica ay kilala sa buong mundo dahil sa kanyang kalikasan at lawak ng kaibahan nito, pati na rin dahil kinikilala ito bilang isang mapayapang bansa higit dahil sa itinakdang pagkawasak ng kanyang hukbong militar noong 1948. Gayunpaman, hindi maituturing na isang eksepsyon ang Costa Rica sa diskriminasyon laban sa komunidad ng LGBTIQ, dahil nakakita ang nakaraan ng mga paglabag sa karapatang pantao laban sa populasyong ito. Lampas 30 taon na ang nakalilipas, noong panahon ng pandaigdigang krisis sa AIDS, naging karaniwan ang mga operasyon ng pulisya sa mga "ambiente" bar, mga lugar kung saan madalas magtipon-tipon ang mga LGBTIQ nang lihim, sa kabisera ng Costa Rica. Maraming kuwento mula sa panahong iyon, inilalahad ng mga taong nakaranas sa kanila, ngayon ay mga anekdota na tila napakalayong nakaraan na. Ito ay mga kuwento ng karahasan, pagpapahiya, agresyon, at panunupil na mga nauna sa mga mas kamakailang tagumpay.
Noong 2020, opisyal na ipinagtibay ng Costa Rica ang pantay-pantay na kasal, na naging unang bansa sa Gitnang Amerika na tumiyak sa pantay na estado para sa mga magkarelasyon na may magkaparehong kasarian at sa kanilang mga pamilya. Ito ay hindi isang isahang ligal na tagumpay, ito ay nagmula sa pakikibaka ng maraming tao, at marami sa kanila ay kinailangang harapin ang mga nakaraang paglabag na iyon.
Ipinapahayag ni Enrique Sánchez Carballo, dating kongresista at unang lantad na mambabatas na "gay" sa Costa Rica, at isa sa mga tagapagtatag ng MIO: "Ako'y naniniwala na kapag nakamit ng mga bansa ang mga malalaking pag-usad sa mga karapatan ng LGBTIQ, tulad ng isyu ng patas na kasal sa Costa Rica, may dalawang pangunahing panganib: una, na ang mga bagong henerasyon ay malilimutan ang buong paglalakbay, sakripisyo, at pakikibaka na ginawa ng maraming tao at organisasyon upang maabot ang tagumpay na ito; at pangalawa, na ang mga tagumpay tulad ng patas na kasal ay ituring na wakas na pagkapanalo sa pakikibaka para sa pagkakapantay-pantay."
Napansin ni Sánchez na natatabunan ng mga mahahalagang tagumpay sa antas ng estado sa Costa Rica ang nakaraan. Walang sistematikong paraan ng pagkolekta at pagbibigay ng espasyo sa mga kuwento ng komunidad. Paano mapapangalagaan ang kasaysayan ng isang komunidad na ang katatagan ay nagdala rito sa kasalukuyan? At higit pa rito, paano patuloy na ituturo na marami pang pakikibaka ang kailangang harapin?
MIO, isang pangkaraniwang proyekto
Ang mga tanong na ito ang nagpasimula ng isang makabago at malikhaing ideya: ang lumikha ng isang museo. Ngunit bakit isang museo? Ang museo ay higit pa sa isang tiyak na layunin; ito ay nangangahulugan ng isang espasyo para sa pagninilay at karanasan.
Ang bagong kahulugan ng museo, na inaprubahan noong 2022 ng International Council of Museums (ICOM), ay nagtatampok ng mahahalagang elemento na kalaunan ay naging MIO: aksesibilidad, inklusibidad, pagiging bukas, at malakas na partisipasyon ng komunidad, pati na rin ang karanasan ng edukasyon, kasiyahan, at pagninilay. Higit pa sa aktibismo at kongkretong aksyon para sa mga tiyak na layunin, ang ideya ng museo ay nagiging isang pagkakataon para sa grupo ng mga tagapagtatag nito na pagsamahin ang sining, kultura, alaala, at kasaysayan sa paligid ng mga laban para sa karapatang pantao.
Isa sa mga kasalukuyang co-directors ng MIO, si Óscar Jiménez, ay malinaw na ipinapahayag na ang anyo ng museo ang tamang landas na dapat sundan. Kinakailangan ng isang anyo na magsisilbing "payong" para sa mga ideya ng grupo tungkol sa pagpapreserba ng alaala. "Hindi tulad ng isang asosasyon o kumpanya, ang museo ay walang layuning kumita, kundi ang interes nito ay ang konserbasyon at pagpapreserba ng parehong pamana at kasaysayan. Bukod pa rito, ang anyo ng museo, ayon sa aming natutunan, ay medyo amphibious o hybrid. Pinapayagan kaming tuklasin ang akademiko, ngunit pati na rin ang artistiko, gayundin ang bahagi ng pananaliksik. Naniniwala ako na ang museo ay mahalaga at hindi lamang isa pang uri ng pangkulturang asosasyon, dahil mismo sa anyo na ibinibigay ng asosasyon," kanyang ipinapahayag.
Noong 2018, nalaman ko mula kay Enrique Sánchez, isang kongresista sa panahong iyon, ang isang inisyatiba na tumutugon sa pag-aalala na ang mga mas bata sa LGBTQ+ na henerasyon ay hindi gaanong kaalam sa mga nakaraang pakikibaka. Binigyang-diin ni Sánchez na ang mga karapatan sa pantay na kasal ay napagtagumpayan sa pamamagitan ng maraming taon ng pakikibaka at pananakot, nagbabala laban sa pag-aksaya ng karapatan na ito at nagbibigay-diin sa mga patuloy na isyu, lalo na para sa mga kabataang trans at non-binary. Nahikayat sa mga salitang ito, isang magkakaibang grupo ng mga aktibista at ako ay nagkaisa sa ideya ng paglikha ng isang museo upang pangalagaan ang kasaysayan na ito at palakasin ang kamalayan ng komunidad.
Bagaman unang pangarap ang pagkakaroon ng isang pisikal na espasyo, nag-angkop kami ng aming konsepto upang tanggapin ang mas malawak na kahulugan ng isang museo, na nakatuon sa pakikilahok ng komunidad at edukasyon sa pamamagitan ng mga proyekto. Kailangan naming muling isipin kung ano ang isang museo, at kahit ngayon ang bagong kahulugan ng museo ay patuloy na nakatutulong sa amin na maunawaan na kami ay tunay na isang tunay na museo, kahit na wala kaming isang magandang tradisyunal na espasyo ng museo. Gayunpaman, hindi kami nawalan ng pag-asa at nagsimula kaming magpatupad ng mga proyekto na nagsimulang magbigay ng hugis sa proyekto.
Mga Proyrkto sa pagkalap ng mga kuwento
Ang mga hamong binanggit sa itaas, na batay mismo sa pinakatampok na diwa ng ideya ng museo, humantong sa amin upang isaalang-alang din ang aming "koleksyon". Bilang isang museo na nakatuon sa kasaysayan at alaala ng isang populasyon, hinarap namin ang hamon ng paglikha ng isang pisikal at digital na koleksyon na tunay na magdadala ng mga kuwento na ito sa isa't isa.
Kung kuwento ng ibang tao ang kokolektahin, madalas may kasamang madaming elemento at kumplikado; tulad ng paano gamitin ang paraan ng museo upang mailahad ang nilalaman ng magkakaibang koleksyon sa museo?
Sa ibang salita, museo kami at hindi media. Paano magkolekta at ipagsama-sama itong mga kuwento? Unti-unting lumitaw ang sagot sa pagpapatupad ng bawat bagay sa plano. Isa-isang iniipon ang bawat bagay at detalye, hindi tumitigil ang pagpapalawak hanggang sa ngayong araw at unti-unting nagiging lalong masagana ang nilalaman nito.
Sa proyektong podcast na "Quiero Queer," ibinabahagi ni Sue Shi ang kanyang karanasan bilang isang drag queen ng bagong henerasyon.
“Quiero Queer,” na isinalin bilang "Gusto Ko ang Pagiging Queer," ay isang proyektong binuo sa pakikipagtulungan sa Cultural Centre of Spain sa Costa Rica, isang institusyon ng Spanish Cooperation. Ito ay isang podcast na nilikha upang magsama ng mga kuwento ng populasyon ng LGBTIQ+. Sa pagkakataong ito, sina Tatiana Muñoz at Keller Araya ang dalawang taong mula sa MIO na nagbigay ng anyo sa proyekto at naging responsableng sa produksyon, kurasyon, at pagho-host ng podcast.
Ang unang season ay nag-ugnay sa sining at pagkakaiba-iba at binubuo ng 16 kabanata na binubuo ng mga panayam sa mga biswal na artistang ang kanilang gawa ay tumatalakay sa temang LGBTIQ+ sa Costa Rica. Mula sa simula ng MIO, isang prayoridad ang pagsasama ng mga kuwento ng mga nakatatanda kaya sa ikalawang season ng podcast, ang layunin ay pagsama ng mga kuwento ng mga taong sa kanilang kabataan ay kinailangang maglayag sa mga relasyon sa isang lipunan na mas konserbatibo kaysa sa kasalukuyan. Kaya naman sa loob ng 12 kabanata, ibinahagi ng mga naiinterbyu ang kanilang mga karanasan, pakikipagsapalaran, at mga hamon.
Ang ikatlong season ng "Quiero Queer" ay mas nakatuon sa mundo ng mga drag queen at binubuo ng 12 kabanata, bawat isa ay isang panayam sa iba't ibang queen na ibinabahagi ang kanilang mga karanasan at hamon bilang isang performer. Hanggang ngayon, ang proyektong ito ay naging matagumpay na paraan upang lumikha ng isang koleksyon ng mga kuwento at karanasan.
Virtual na eksibisyon - Existing and Resisting in Diversity
Ang iba pang proyekto na "Paggunita at Paggamit sa Pagkakaiba-iba" ay binuo sa pakikipagtulungan sa Paaralang Sosyolohiya ng Unibersidad ng Costa Rica at bilang isang aktibidad na nasa loob ng framework ng Buwan ng Pagmamalaki 2022. Ang proyekto ay binubuo ng isang eksibisyon ng graffiti o mas maigi, mga grafikong ekspresyon sa mga pader na may mga tema ng LGBTIQ+. Karapat-dapat banggitin na ang mga ekspresyong grafiko ay isang pagsasama ng mga grafikong pahayag na ginawa sa mga pader ng Faculty of Social Sciences, karamihan sa mga ito ay mga slogan na lumitaw sa panahon ng pag-occupy ng gusali ng nasabing paaralan ng kilusang mag-aaral ng unibersidad sa Costa Rica noong Oktubre 2019. Naganap ito sa panahon ng isang protesta na itinuturing na muling pagbangon ng kilusang mag-aaral.
Mga mananaliksik mula sa unibersidad ang nagpatupad ng tungkulin na kolektahin ang mga "marka" sa mga pader ng gusali bago ito tuluyang mabura, upang magbuo ng koleksyon ng maraming grafikong pahayag. Ang imbitasyon sa MIO ay upang gawin "ang anuman" sa ilang mga pahayag na sa ilang paraan ay nagsalita sa magkakaibang komunidad. Sa pag-iisip na iyon, ang dalawang kurador ng MIO, Tatiana Muñoz at Keller Araya, kasama ang mga kurador ng proyekto sa Unibersidad ng Costa Rica, sina Marialina Villegas at Sergio Villena, ay nagkurador ng isang virtual na eksibisyon. Ngayon, bukod sa pagpapakita ng mga graffiti, ang ideya ay upang ipakita ang mga ito sa pagsasama-sama ng mga komento, artistikong pahayag, at iba pang ekspresyon ng mga artist at aktibista ng komunidad ng LGBTIQ+.
Walang dudang mahalaga ang dalawang proyektong ito para sa museo dahil sa paraang kanilang nagawang pagpapakilos ng iba't ibang aktor at sa pagtulong na maiposisyon ang museo at ang kanyang koponan. Bagamat isang maliit na museo, na may napakalimitadong mga mapagkukunan, nagtagumpay ang MIO sa pamamagitan ng dalawang proposal na ito, at pagkatapos ay sa iba pang sumunod, upang makabuo ng isang espasyo para sa sarili nito. Walang dudang isang hamon ito, dahil ang isang proyektong ganitong uri ay batay mismo sa boluntaryong gawain. Bagaman, kamakailan lamang, nakaipon ng pondo para sa mga tiyak na layunin na sumasaklaw sa trabaho ng ilang mga espesyalista, ang lakas ng proyektong ito ay pangunahin pa rin sa mga tao, ang kanilang paniniwala sa panukala at ang kanilang interes sa pagpapatatag ng isang museo na nagbibigay daan at nagtitipon ng mga kuwento ng mga LGBTIQ+ na tao.
Virtual na eksibisyon - Existing and Resisting in Diversity
Virtual na eksibisyon - Existing and Resisting in Diversity
“Ang isang pantay na mundo ay nangangailangan ng pagkilala at paggalang sa iba't ibang mga pagkakakilanlan.” Isang pahayag mula sa Museo ng MIO, na nagpapakita ng kanilang dedikasyon na maging naroon, nagtatrabaho para sa isang mas makatarungan at pantay na mundo.
Pagtingin sa Hinaharap – Ang MIO sa hinaharap
Sa katunayan, ang MIO ay isang bata pa lamang na proyekto at hindi naghahanap na maging isang panukalang nagtatapos bukas, sa kabaligtaran, ito ay naghahanap na maging isang espasyo na lampasan ang mga tao na nagtatag nito. Marahil kaya ito hinaharap ang hamon ng pagpapatibay sa sarili sapagkat ito ay isang napaka-partikular na proyekto, isang museo na isinilang mula sa aktibismo ay hindi karaniwan. Sa kabaligtaran, ang mga museo sa kanilang pinakatradisyonal na anyo ay karaniwang isinilang mula sa institusyonalismo at nagdagdag upang magkuwento ng mga kuwento na noon pa man ay nalikha na. Gayunpaman, lalo na sa kasalukuyan, mas marami at mas maraming mga museo ang lumilikha upang magkuwento ng mga hindi pa nasasabi na kuwento, ang mga kuwento na nanganganib na makalimutan.
Sumasang-ayon si Óscar Jiménez na may mga mahahalagang hamon sa pagpapatibay, lalo na para sa isang museo tulad ng MIO, at ang oras na kinakailangan upang mapatibay ang inisyatiba ay mas mahaba kaysa inaasahan. Gayunpaman, hindi ito naging hadlang sa patuloy na pag-unlad ng mga layunin ng proyekto. Gayunpaman, may mga hamon pa rin.
"Sa palagay ko, ang mga hamon ay tatlo: ang administratibo at pinansyal na pagpapatibay upang ang inisyatiba ay magkaroon ng mas mahabang buhay kaysa sa kasalukuyang mayroon ito. Ang pangalawang hamon ay may kinalaman sa operasyonal na kakayahan, dahil sa kasalukuyan, ang lahat ay boluntaryo lamang. Nakadepende kami sa donasyon, grant, o suporta mula sa mga panlabas na kakampi, kaya't hindi namin magawa na magkaroon ng isang tauhang eksklusibo at buong oras na nakatuon sa ito na may angkop na kabayaran na nararapat at kinakailangan. Mayroon pang ikatlong hamon, na sa aking palagay ay may kaugnayan sa politika. Ang hamon ay kung paano mag-insert sa sarili nang tama, na isinasaalang-alang na hindi ka bahagi ng kilusan o ng aktibismo ng LGBTI, samakatuwid, paano malulutas ang tensyon na ikaw ay isang museo ng isang kilusan ngunit hindi naman talaga isang aktor sa loob ng kilusang iyon," pahayag ni Jiménez.
Tunay nga, ito ay isang hamon sa esensya ng proyekto na naglalayong lutasin ang pagkakaiba at lumikha ng isang espasyo para sa pagninilay na maaaring mangyari lamang sa isang espasyo tulad ng museo.
Para kay Sánchez, ang museo ay layong pangalagaan ang alaala, ngunit pati na rin ang patuloy na pagpapanatili ng mga kilusan para sa mga laban na nakabinbin. "Huwag nating kalimutan na ang mga transgender na tao ay patuloy na pinakamahina at may isang napakalaking agwat sa oportunidad na nagtatagal nang maraming dekada; huwag nating kalimutan na hindi pareho ang sitwasyon ng isang baklang tao na migrante at nasa kalagayan ng kahirapan kumpara sa isang baklang tao sa isang rural na lugar o isang baklang tao ng afro descent o isang baklang tao sa urbanong lugar na may pribilehiyo o magandang sosyo-ekonomikong komposisyon," aniya.
Mayroon pa ring maraming pakikibaka at maraming mga landas na tatahakin, sapagkat walang duda, ang tunay na pantay na pagkakapantay ay hindi pa naaabot. At kahit na, paano natin maiiwasan na ang nakaraan ay maulit muli?
Para sa mga taong patuloy na lumalaban para sa pagpapatuloy ng museo, ito ang kanilang makina, sa kabila ng mga suliraning pang-ekonomiya at mga hamon ng mga taong bumubuo nito, sa kabila ng isang konserbatibong lipunan sa isang umuunlad na bansa; ang paniniwala na ang MIO ay isang katalistikong espasyo para sa pagbabago ang nagbibigay inspirasyon sa mga taong naniniwala sa espasyong ito ng pagbabago.